Atdheu 24/ 04/ 2005
Olsi <olsi <at> rocketmail.com>
2005-05-02 16:44:44 GMT
Shqipėria rrezikon prishjen e zgjedhjeve, me pasojė
destabilizimin
PLL: Moisiu tė marrė pėrgjegjėsitė kushtetuese
Kryelegalisti Spahiu denoncon publikisht rrezikun e
shkatėrrimit tė procesit me zgjedhor dhe pasojat
katastrofike vijuese. Mangėsitė e Kodit zgjedhor aktual,
dekretuar nga Moisiu, dhe tentativat pėr amendimin e tij,
janė shenja paralajmėruese tė katastrofės zgjedhore. Listat
zgjedhore, “thembra e Akilit” dhe varrėmihėset
e zgjedhjeve. Shembujt rrėnqethės tė Gjeorgjisė, Ukrainės,
Kirgistanit, Rumanisė dhe Serbisė, paralajmėrim...
Editorial
“Ditėt e energjitikės” dhe netėt e errėsirės
social-komuniste
Nga Astrit KOLA
Nė kulmin e vetsugjestionimit dhe marrėzisė, socpushtetarėt
po mbushin sallat me punonjėsit e administratės dhe
trutharėt njomėzakė qė i marrin nga lokalet e Bllokut, nė
kėmbim tė ndoca dozave tė marra nga thasėt e trafikut, pėr
tė kremtuar “fitorjen” e radhės mbi shpinė tė
mjerimit dhe errėsirės.
Duke bėrė sikur nuk ka ndodhur asgjė, teksa para disa
muajsh lanė pa drita dhjetėra qytete e fshatra, megjithėse
vendi pėrmbytej nga rreshjet, tė marrosurit nga deliri i
pushtetit, alkooli dhe droga, po u dalin para shqiptarėve
me “ditė” – tip konventash, ku kanė
derdhur gjithė mashtrimet me tė cilat synojnė tė gabojnė
sėrish zgjedhėsit. Athua se kanė qenė nė opozitė tash e 8
vjet, premtimet e errėsirės po i servirin bashkė me
eliksir-sharjet nė adresė tė opozitės aktuale.
Kėta bastardė qė guxojnė tė tallen me shqiptarėt duke u
vėnė nė dyshim inteligjencėn dhe kujtesėn, bash nė ditėt
dhe netėt e pafundme tė errėsirės dhe urisė qė kanė
mbjellė, festojnė nė orgji horrash fitoren e planifikuar tė
mandat-mandatės sė tretė mbi kurriz tė kėtij populli tė
rrėgjuar, qė e pandehin pėr turmė skllevėrish.
“Dita e energjitikės” e njė ministri teveqel me
emėr ngadhnjyesi dhe e njė drejtori me tru distrofiku dhe
inteligjencė driopitekėsh tė epokės sė gurit, kontraston
dhimbshėm me gjendjen katastrofike nė zemėr tė lagjes nr. 3
tė basifondit me emrin Bathore, ku qindra familje ka 4 javė
qė kanė mbetur pa drita.
Kjo ėshtė hakmarrja e tė vetshpallurve pronarė tė kėtij
vendi ndaj refuzuesve tė skllavėrisė, e qė gjithsesi po
trajtohen sikur tė ishin eskimezė.
Edhe Katilina dhe Enver-gjakatari i trajtonin mė mirė
skllevėrit e tyre. Madje ky i fundit ua ndezi ndoca poēa
dhe simulonte pėrlotjen pėr fatet e tyre teksa therte
viktimat e radhės nė emėr tė “popullit” qė
sundonte. Por kėta horra ia kanė kaluar edhe tė Marrit tė
Sokakut... nė marrėzinė e tyre pushtetore.
Dhe kur mendon qė dy kodosh-kopukėt e territ kanė vėnė edhe
kandidaturat pėr tė siguruar mandat-imunitete si koracė pėr
krim-ndėshkimet ndaj votuesve kundėrshtarė, drejtėsia
shoqėrore dhe pėrgjegjėsia politike ndaj tė qeverisurve
humbet ēdo kuptim dhe shndėrrohet nė tirani tė hapur.
Kėta plangprishės, veturat e tė cilėve kushtojnė sa njė
nėnstacion elektrik, e qė do t’ua kishin zili edhe
social-demokratėt Bler e Shrėder, tė atdheut tė
“Range Rover” dhe “Benz”, si
faqezinj pa skrupuj kanė fytyrė tė llapin nėpėr ekrane pėr
“fitorjet” e KESH-it socialist dhe tė mburren
pėr “garancitė” e kredive tė BB, athua se po ua
falin nė tė mirė tė shqiptarėve!!!
Nėse do tė ishin administratorė kaq tė mirė dhe prodhues me
ēmime konkurruese, pėrse nuk na thonė arsyet qė i shtyjnė
konsumatorėt gjigandė pėr tė importuar energji me ēmim tė
pėrgjysmuar?!!
Kėta ndyrėsira qė gjobisin njė popull tė tėrė, harrojnė tė
krahasojnė ēmimet e sotme tė energjisė elektrike me ato tė
kohės sė opozitės dhe raportin qė zėnė faturat e KESH-it nė
strukturėn e tė ardhurave tė shqiptarėve, sot dhe asokohe.
Le tė mburren kėta obskurantė me faktin se u marrin
skllevėrve gjysmėn e tė ardhurave nė shkėmbim tė energjisė,
por tė paktėn le tė shkojnė nė Bathore dhe tė vendosin njė
transformator pėr ata, qė i trajtojnė si skllevėr dhe
muskuj nėpėr kompanitė e tyre monopoliste.
Kėta pushta nuk do tė guxonin tė talleshin me, ta zėmė,
minoritarėt e ndonjė katundi tė braktisur tė Dropullit, pėr
t’i lėnė pa drita dhe transformatorė. Sepse po tė
guxonin ta bėnin kėtė, Athina-perėndesha do t’i
zbriste nga pushteti sa hap e mbyll sytė dhe sepse OKB-ja
do tundej nga raportet e balaurėve dhe helsinkasve tė kėtij
vendi dhe Greqisė “pėr diskriminim etnik...”.
Por kėtė guxojnė t’a bėjnė me
“ēeēenė”-shqiptarėt, tė cilėt shumica e
qeveritarėve tė sotėm nuk i kanė bashkatdhetarė. Ndaj
lulėzon errėsira, etja dhe mjerimi nė vendin qė ka ujėra,
insolacion dhe burime jetėsore ndėr mė tė shumtat nė botė
pėr frymė tė popullsisė.
Ndoshta shqiptarėt kanė vendosur t’i mbajnė edhe disa
javė mbi zverk kėta qafirė, ndoshta..., tė presim... Por
pėr kėtė duhet tė mendohen mirė para se tė japin votėn,
sepse “kur vret veten, askush nuk ta ka gjakun
borxh”!!! Nėse nuk bėjnė harakiri edhe kėsaj radhe,
nuk do tė ketė imunitet dhe theodhoraq qė t’ua
shpėtojė lėkurėn dhe skalpin, nė kėmbim tė shpagės qė i
pret.
Askush nuk do tė marrė hak mbi ta, pėrkundrazi, do
t’ua japim hakun, atyre dhe tė tjerėve... Pra, haka
do tė shkojė te i zoti...
Kryesore
Hapet nė Mamurras zyra e kandidatit tė LZHK, Sekretarit tė
Pėrgjithshėm tė PLL z.Artan Tujani
Mamurrasi mirėpret kandidaturėn e z.Tujani
Pasditėn e sė premtes sė datės 22 prill 2005, Komiteti
Drejtues i nėndegės sė PLL Mamurras, nėn drejtimin e
kryetarit tė kėsaj nėndege z.Halit Pepmarku, zhvilloi njė
mbledhje tė zgjeruar, me pjesėmarrjen e anėtarėve tė PLL
dhe simpatizantėve tė LZHK tė kėtij qyteti. Nė kėtė takim
pune merrnin pjesė edhe kryetari i PLL z.Ekrem Spahiu dhe
Sekretari i Pėrgjithshėm i PLL dhe njėkohėsisht kandidat
pėr deputet nė kėtė qytet dhe mbarė zonėn Nr. 16, z.Artan
Tujani.
Nė fjalėn e hapjes sė takimit, z.Pepmarku pasi falenderoi
drejtuesit e lartė tė PLL dhe tė pranishmit pėr
pjesėmarrjen, bėri prezantimin e kandidatit pėr deputet tė
kėsaj zone zgjedhore, njėrit nga figurat mė pėrfaqėsuese e
cilėsore tė PLL, z.Artan Tujani, i cili pjesėn mė tė madhe
tė kontributit dhe angazhimit tė spikatur politik nė PLL, e
ka tė lidhur ngushtė me legalistėt mamurrzakė, nė krah tė
tė cilėve ai filloi karrierėn politike, qė nga anėtar i
thjeshtė i PLL e deri nė postin e lartė e tė merituar tė
Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė saj.
Mė pas z.Pepmarku bėri njė pėrmbledhje tė punės sė nėndegės
qė kryeson dhe forumeve drejtuese tė saj, ku spikaste
pėrkushtimi sidomos nė drejtim tė konsolidimit tė
strukturave ekzistuese dhe shtrirjes sė partisė nė tė
gjithė territorin e nėndegės nėpėrmjet krijimit tė
seksioneve tė reja. Kėshtu, sipas z.Pepmarku, sot nėndega
ka 122 anėtarė qė kontribuojnė nė 17 seksione, nga tė cilat
me punėn dhe pėrkushtimin e legalistėve janė ngritur: nė
Gjorm 3 seksione, nė Shėmri 1 seksion, nė Fushė Mamurras 4
seksione dhe nė qytetin e Mamurrasit 7 seksione, pra 15
seksione brenda njė harku tė shkurtėr kohor.
Pėrveē pasqyrimit krahasues tė punės sė strukturave
drejtuese tė nėndegės, z.Pepmarku foli edhe pėr aspekte
organizative tė punės, sidomos nė kuadėr tė fushatės
zgjedhore, punė qė synon kurorėzimin me sukses tė
aktivitetit kryesor politik tė zgjedhjeve parlamentare tė
verės, nė kuadėr tė angazhimit tė PLL nė radhėt e
koalicionit politiko-zgjedhor tė LZHK, inicuar dhe drejtuar
personalisht nga NMT Mbreti Leka I.
Pas fjalės sė z.Pepmarku e mori fjalėn veterani legalist
z.Ramė Xhetani, i cili bėri disa pyetje pėr sqarimin e
problemeve konkrete tė karakterit organizativ dhe disa
sugjerime pėr thellimin e trajtimit tė tematikės sė punės
sė nėndegės, pėr ēka z.Pepmarku u pėrgjigj me korrektesė,
duke pranuar me kėnaqėsi sugjerimet, tė cilat i reflektoi
nė sqarimet vijuese.
Pas z.Xhetani, drejtuesi i mbledhjes z.Pepmarku ia dha
fjalėn kryetarit tė PLL z.Spahiu, i cili ndėr tė tjera,
pasi falenderoi tė pranishmit pėr pjesėmarrjen dhe
seriozitetin e vlerėsimit tė kėtij takimi pune, nė vijim
theksoi: “Kjo ditė shėnon edhe hapjen e zyrės
elektorale tė kandidatit tuaj dhe tė LZHK, Sekretarit tė
Pėrgjithshėm tė PLL z.Artan Tujani, nė zonėn zgjedhore Nr.
16.
Kandidati Tujani nė vitin 1996 ka qenė pėrzgjedhur nga ju
legalistėt mamurrzakė, si kandidat pėr deputet i PLL dhe ju
ka pėrfaqėsuar denjėsisht.
Zotėri Artan Tujani mishėron vlerat qytetare, virtytet
njerėzore dhe cilėsitė mė tė larta morale, politike e
intelektuale, si njė model i vėrtetė drejtuesi politik.
Zona juaj tradicionalisht ka votuar pėr tė djathtėn dhe, me
tė drejtė, konsiderohet si bastion i denjė i PLL dhe
Zogizmit. Por tashmė ne kontribuojmė nė kuadėr tė LZHK, e
cila ėshtė njė lėvizje qytetare, gjithėpėrfshirėse e
mbarėkombėtare, qė synon pushtet politik pėr ta shpėtuar
kėtė vend nga katastrofa ku e kanė ēuar socialistėt dhe
aleatėt e tyre, qė erdhėn nė fuqi me rebelim tė armatosur
dhe vazhdojnė tė qėndrojnė nė pushtet me votėvjedhje e
mashtrime.
LZHK, si lėvizje e iniciuar dhe drejtuar personalisht nga
NMT Leka I – Mbret i Shqiptarėve, ėshtė njė koalicion
politiko-zgjedhor qė synon matjen e forcave pėrballė
elektoratit shqiptar dhe rikthimin legjitim tė opozitės nė
pushtet. Shpresojmė qė qeveria e ardhshme tė jetė qeveri
koalicioni e sė Djathtės dhe jo njė qeveri e krijuar nga
maxhoranca, qė janė provuar joefikase deri tani. Dhe kjo do
tė thotė qė ne shpresojmė tė jemi pjesė e qeverisjes sė
ardhshme pėr tė mundėuar realizimin e programit politik dhe
qeverisė sė LZHK.
Me abuzimet kriminale dhe keq-qeverisjen e dėshtuar
totalisht, PS e ka bėrė fushatėn e saj! Tani na takon neve
ta bėjmė atė, madje shpresoj qė ajo tė jetė fushatė model
dhe tė kurorėzohet me fitore, sa kohė qė LZHK do tė ketė
kandidatė cilėsisht tejet dinjitozė, sikundėr kandidati
juaj z.Tujani.
Pra suksesi zgjedhor i LZHK, qė do tė mundėsohet kryesisht
nga puna juaj, do tė jetė garanci e fitores sė LZHK dhe
qeverisjes sė nesėrme tė saj.
Unė kam kėnaqėsinė tė sjell para jush njė vlerėsim
superlativ tė Presidentit tė Kosovės z.Rugova, nė adresė tė
NMT Mbretit Leka, gjatė njė vizite nė SHBA. Z.Rugova
atėkohė u shpreh: “I vetmi nacionalist dhe
antikomunist i vendosur e i pėrkushtuar pėr zgjidhjen e
ēeshtjes sonė kombėtare, ėshtė NMT Leka I – Mbret i
Shqiptarėve”.
Mjafton ky vlerėsim pėr tė kuptuar sesa tė pabaza janė
akuzat keqdashėse pėr “bashkėpunim tė LZHK me tė
majtėn nė pushtet”.
Mbreti Leka ėshtė udhėheqėsi ynė shpirtėror dhe simboli i
vetėm kombėtar, ėshtė figura mė e pastėr dhe ėshtė i vetmi
politikan qė ka tė drejtėn morale tė kryesojė njė lėvizje
pėr pushtet legjitim nė Shqipėri, e qė do tė garantonte
zhvillimin dhe begatimin e vendit, si parakushte pėr
integrimin tonė nė familjen e madhe europiane.
Pikėrisht nė sajė tė kėtyre vlerėsimve tė pakundėrshtueshme
dhe angazhimit tė drejtpėrdrejtė tė kėshilltarėve nė
kėshillin bashkiak, si dhe nga mbėshtetja e strukturave tė
nėndegės suaj, u bė e mundur qė Shkolla e Mesme e Qytetit
tuaj tė pagėzohet me emrin e madh “Nėna Mbretėreshė
Geraldinė”.
Mė lejoni t’u uroj suksese nė zgjedhje pėr tė mirėn e
LZHK, Mbretit Leka, PLL, familjeve tuaja e mbarė
shqiptarėve”, - e mbylli fjalėn e tij kryelegalisti
Spahiu.
Nė vijim e mori fjalėn legalisti i nderuar z.Hysni Bici, i
cili shprehu dėshirėn dhe gatishmėrinė pėr njė pėrmirėsim
cilėsor tė punės sė strukturave tė nėndegės Mamurras, me
qėllim shtimin e radhėve dhe organizimin mė tė mirė tė
simpatizantėve tė lėvizjes nė funksion tė fushatės
zgjedhore.
Edhe diskutanti tjetėr, intelektuali i njohur dhe veterani
legalist z.Luftar Pepmarku, nė fjalėn e tij vlerėsoi
aksionin politik gjithpėrfshirės tė ndėrmarrė nga NMT
Mbreti Leka, pagėzuar me tė drejtė si Lėvizja pėr Zhvillim
Kombėtar. Duke vlerėsuar maksimalisht kandidatin Tujani,
z.Pepmarku u shpreh: “Z.Artan Tujani ishte ndėr tė
parėt opozitarė nė Mamurras, qė, nė fillimet e demokracisė,
sillte fjalėn e lirė nga Tirana dhe e shpėrndante atė midis
nesh, pa kursim dhe pa droje. Cilėsitė e vyera dhe
angazhimi i tij nė PLL pėrcaktuan edhe pėrzgjedhjen tonė
dhe kandidimin e tij nė emėr tė PLL nė vitin 1996, besim tė
cilin z.Tujani e justifikoi me nder dhe sukses nė rezultat,
pavarėsisht manipulimit skandaloz.
I uroj suksese kandidatit Tujani nė kėto zgjedhje dhe ju
ftoj tė gjithėve tė kontribuoni pa rezerva pėr fitoren e
tij, sepse ai e meriton tė na pėrfaqėsojė ne tė djathtėt e
Mamurrasit, por edhe ne e meritojmė atė, sepse jemi pjesė e
pandarė e njėri-tjetrit dhe duhet tė luftojmė me gjithė
shpirt pėr fitoren e LZHK dhe Mbretit Leka nė kėto
zgjedhje”, - e mbylli fjalėn e tij elokuente zotėri
Luftar Pepmarku.
Edhe z.Kujtim Xhetani, nė fjalėn e tij tė shkurtėr dhe
modeste, u bėri thirrje tė gjithė legalistėve dhe
simpatizantėve tė LZHK, tė jepnin maksimumin e kontributit
pėr fitoren e kandidatit Tujani dhe tė LZHK.
Nė vazhdėn e diskutimeve konstruktive pėr punėn dhe pėr
aspekte organizative tė fushatės, edhe i burgosuri i
ndėrgjegjes, intelektuali dhe shkrimtari Mėhill Gjini,
vlerėsoi daljen mė vete nė zgjedhje tė LZHK, si njė mundėsi
pėr tė matur forcat nė elektorat, nė vazhdėn e daljes mė
vete tė PLL edhe nė zgjedhjet vendore tė 12 tetorit.
“Ne duhet ta testojmė sėrish mbėshtetjen tonė
politike si LZHK, dhe po kėtė duhet tė bėjmė edhe nė tė
ardhmen, nė tė gjitha lėvizjet pasuese politike”, - u
shpreh z.Gjini.
Nė vijim tė fjalės sė tij bindėse, pasi vlerėsoi me
superlativa kandidatin Tujani, nė emėr tė tė gjithė
legalistėve ai i lejoi vetes t’i garantonte
kandidatit tė nderuar mbėshtetje maksimale nė tė gjitha
planet, dhe gjatė gjithė periudhės deri nė zgjedhje, me
besim tė plotė nė njė fitore plotėsisht tė mundshme.
Nė fund tė kėtij takimi pune e mori fjalėn mes emocionesh
tė natyrshme edhe vetė kandidati, Sekretari i Pėrgjithshėm
i PLL z.Artan Tujani, i cili ndėr tė tjera theksoi:
“Dua t’ju falenderoj juve vėllezėrve dhe
bashkėluftėtarėve tė mi pėr mbėshtetjen e kandidaturės sime
dhe pėr fjalėt e ngrohta qė shprehėt sot, me bindjen se ato
dhe bashkėpunimi ynė nuk do tė zbehen as nė ditėt e
ardhshme.
Mbėshtetjen tuaj vėllazėrore unė e kam ndjerė qė nė vitin
1990, kur u emėrova me punė nė kėtė qytet. Gjithmonė e kam
konsideruar veten si njė pjesė e juaja, pra si vėllai dhe
biri juaj.
Dua t’ju falenderoj juve legalistėve edhe pėr ndihmėn
qė mė keni dhėnė pėr ēka kam mundur tė realizoj nė
karrierėn time politike. Ka qenė njė dėshirė e kahershme e
imja pėr t’ju pėrfaqėsuar ju, dhe bashkė me tė u
bashkuan edhe dėshira e kontributi juaj kur mė zgjodhėt pėr
tė kandiduar nė emrin tuaj nė vitin 1996. Madje mendoj se
pikėrisht kėto lidhje dhe besimi ynė i ndėrsjellė, kanė
shėrbyer si pikėnisje pėr pėrsėritjen e kandidimit tim nė
emrin tuaj sėrish, tani nė vitin 2005, dhe jo vetėm si
mundėsi pėr tė fituar bashkė me ju, por edhe pėr tė
kontribuar krahas jush, pėr fitoren tonė tė pėrbashkėt, pėr
fitoren e LZHK me nė krye Mbretin Leka.
Kam qenė dhe jam i mendimit se ēdo sfidė elektorale duhet
shndėrruar nė faktor bashkėpunimi dhe jo nė provė apo garė
force midis kandidatėve alternativė, pra sikundėr edhe dje,
nė kuadėr tė PLL, ashtu edhe sot, nė kuadėr tė LZHK.
Gjithashtu kam nderin dhe detyrimin t’u bėj me dije
se, konform statutit tė PLL dhe procedurave respektive pėr
kandidimet, brenda rregullave dhe afateve kohore, i kam
paraqitur kėrkesėn me shkrim kryesisė sė Degės, kryesisė e
kryetarit tė nėndegės z.Halit Pepmarku, qė mė datė 15 mars
tė kėtij viti.
Nė kėtė kėrkesė kam paraqitur institucionalisht dėshirėn
dhe kam ofruar emrin tim pėr tė kandiduar dhe pėrfaqėsuar
LZHK dhe ju miqtė e simpatizantėt personalė, nė zonėn tonė
elektorale Nr. 16, qė pėrfshin Mamurrasin, Fushė Mamurrasin
dhe Fushė Kuqen.
I bindur nė disponimin dhe respektin tuaj e atė ndėrsjelltė
midis nesh, mė lejoni t’u kėrkoj sot, sėrish,
bashkėpunimin, mirėkuptimin dhe mbėshtetjen nė sfidėn tonė
tė pėrbashkėt, deri nė fitoren e zgjedhjeve. Mė lejoni
gjithashtu t’u bėj tė ditur se, qė nga sot, kjo zyrė
do tė jetė e hapur pėr t’u takuar e pėr tė punuar
sėbashku, deri nė fund.
Duke ju falenderuar pėrzemėrsisht pėr gjithēka thatė nė
adresėn time dhe pėr besimin ndaj meje, mė lejoni t’u
premtoj se do tė luftoj pa rezerva pėr t’ju
pėrfaqėsuar me dinjitet dhe pėr tė kurorėzuar bashkėrisht
me sukses kėtė fushatė tė vėshtirė”, - e mbylli
fjalėn e tij z.Tujani, ēka u shoqėrua me ovacione tė
zgjatura e tė sinqerta, qė shėnuan edhe mbylljen
emocionante tė kėtij takimi.
Mė pas, pjesėmarrėsit kaluan disa ēaste tė kėndshme nė njė
nga lokalet pranė zyrės elektorale tė kandidatit pėr
depuetet tė LZHK nė zonėn zgjedhore Nr. 16, Sekretarit tė
Pėrgjithshėm tė PLL dhe njėrit nga figurat mė emblematike
tė saj, intelektualit tė shkėlqyer Artan Tujani.
Korresp. i “Atdheu”
Politika
Nė njė konferencė pėr shtyp, PLL paralajmėroi prishjen e
zgjedhjeve
Spahiu: Zgjedhjet, tė rrezikuara
Deklaratė pėr mediat
Partitė opozitare gjatė viteve tė qėndrimit nė opozitė,
shpesh dhe me tė drejtė kanė kėrkuar zgjedhje tė
parakohshme pėr largimin e pseudomaxhorancės nga pushteti,
sepse me mosqeverisjen e saj i ka sjellė vendit njė regres
tė dukshėm.
Zgjedhjet normale parlamentare tė verės, po rrezikohen
nėpėrmjet zvarritjes sė shumė ēeshtjeve thelbėsore, qė do
tė kompromentojnė procesin zgjedhor, i cili po pritet me
njė interesim shumė tė madh nga shqiptarėt dhe
ndėrkombėtarėt.
Madje kėta tė fundit, tė gjitha proceset integruese tė
Shqipėrisė nė strukturat euro-atlntike, i kanė kushtėzuar
me zhvillimin e zgjedhjeve tė lira, tė ndershme dhe tė
pranuara nga palėt konkurruese.
Me keqardhje konstatojmė se nė kėtė drejtim po mungon
vullneti politik i maxhorancės sė majtė dhe institucioneve
qė lidhen drejtpėrsėdrejti me procesin zgjedhor.
Njė nga elementėt kryesorė tė kėtij procesi janė listat e
zgjedhėsve.
Nė zgjedhjet vendore tė viteve 2000 dhe 2003, si dhe nė
zgjedhjet parlamentare tė vitit 2001, si rezultat i
manipulimit me listat e zgjedhėsve mbetėn pa votuar
dhjetėra mijėra zgjedhės, ēka solli tjetėrsimin dhe
deformimin e verdiktit zgjedhor tė shqiptarėve.
PS dhe e majta nė pėrgjithėsi, nuk kanė asnjė shans pėr tė
fituar zgjedhjet, pėrveēse tė manipulojnė me blerjen e
votave nga kandidatė qė tashmė janė tė identifikuar si tė
lidhur me krimin, dhe nga manipulimi i rezultatit me anė tė
pėrdorimit abuziv tė listave.
Konstatojmė se qeveria po bėn tė gjitha pėrpjekjet e saj qė
kėto lista tė bėhen tė pasakta, qė pėrsėri zgjedhėsit tė
mbeten pa votuar.
Nė vazhdimėsi kemi kėrkuar qė shqiptarėve t’u lejohet
e drejta kushtetuese e votimit. Pavarėsisht ku ndodhen, ata
kanė tė drejtė tė zgjedhin qeverinė qė duan.
Ne nuk presim qė PS nė pushtet tė respektojė tė drejtėn e
votimit dhe vullnetin e shqiptarėve, por presim edhe qė
kreu i shtetit z.Alfred Moisiu, tė mos i shmanget
pėrgjegjėsisė kushtetuese pėr zhvillimin e zgjedhjeve tė
lira, tė ndershme e tė pranuara nga palėt, si garanaci pėr
stabilitetin politik aq tė domosdoshėm.
Pėrvojat negative tė vendeve ish komuniste tė Bashkimit
Sovjetik dhe Europės Lindore, si Gjeorgjia, Ukraina,
Kirgistani, Rumania, Serbia, etj., ku klikat ish komuniste
manipuluan zgjedhjet, treguan se manulimet shoqėrohen me
trazira dhe pasoja tė tjera shumė tė rėnda pėr demokracinė
dhe stabilitetin politik, brenda atyre vendeve dhe mė
gjerė.
Kreu i shtetit z.Moisiu, dekretoi Kodin zgjedhor pėr
zgjedhjet vendore tė vitit 2003, duke shpėrfillur kėrkesėn
e 11 partive parlamentare, dhe pasojat e Kodit u reflektuan
nė zgjedhjet vendore tė atij viti.
Z.Moisiu pėrsėri dekretoi Kodin aktual, pa marrė parasysh
mangėsitė e shfaqura e tė denoncuara me argumenta nga LZHK
dhe subjektet e tjera tė interesuara.
Ndėrkohė, qeveria, nėpėrmjet ministrit tė Pushtetit Vendor
dhe Partia Demokratike - kėrkojnė tė ndėrhyjnė nė Kodin
zgjedhor tė sapomiratuar, me amendamente nė nene tė
veēanta.
Ne i kėrkojmė kreut tė shtetit z.Moisiu, qė tė ushtrojė
detyrimet qė burojnė nga Kushtetuta pėr tė garantuar
zgjedhje sipas standardeve euro-atlantike.
1. I kėrkojmė qė tė garantojė tė drejtėn e diasporės dhe
emigrantėve pėr tė shprehur vullnetin e tyre nėpėrmjet
votės, pasi nė kėtė drejtim nuk po bėhet asgjė.
2. Tė parandalojė deformimin e rezultatit zgjedhor, duke
shmangur fenomenin “Dushk”
3. T’u garantojė palėve konkurruese kontrollin ndaj
votės, sepse Kodi i dekretuar prej tij ua heq kėtė tė
drejtė.
4. Tė ndikojė me autoritetin e tij kushtetues, nė ndalimin
e kandidimit tė elementėve tė inkriminuar, pėr tė cilėt
disponon informacionin e duhur.
5. Tė dekretojė datėn e zgjedhjeve brenda muajit qershor.
Nėse zgjedhjet parlamentare do tė kontestohen nga palėt
konkurruese, pėrgjegjėsia nuk do tė bjerė vetėm mbi
qeverinė, por edhe mbi presidentin e Republikės.
Tiranė, mė 23 prill 2005
Debati nė Kuvend pėr verifikimin e listave zgjedhore,
dėshmon papėrgjegjshmėrinė e pushtetit socialist
Spahiu: Listat, tė paragjykuara pėr t’u manipuluar
Komisioni i posaēėm parlamentar “Pėr Zbatimin e
Legjislacionit Zgjedhor”, gjatė kėsaj jave ėshtė
mbledhur disa herė dhe ka diskutuar pėr ēeshtje mjaft tė
rėndėsishme qė lidhen me ecurinė e procesit zgjedhor nė
zgjedhjet e ardhshme parlamentare.
Njė ndėr pikat mė tė debatueshme, ka qenė ēeshtja e listave
paraprake tė zgjedhėsve. Komisioni nė fjalė vendosi qė tė
verifikohet procesi i hartimit tė listave tė zgjedhėsve,
duke ngritur grupe tė verifikimeve tė tyre.
Deputetėt e Partisė Demokratike kėrkuan qė tė verifikohen
listat e zgjedhėsve nė bashkitė Tiranė, Durrės dhe Vlorė,
tė cilat drejtohen nga pėrfaqėsues tė Partisė Socialiste.
Deputetėt e Partisė Socialiste kėrkuan tė bėhet verifikimi
i listave nė Korēė, Elbasan dhe Shkodėr, tė cilat drejtohen
nga pėrfaqėsuesit vendorė tė Partisė Demokratike.
Deputeti i LZHK, z.Ekrem Spahiu, kėrkoi qė tė verifikohen
listat nė bashkitė Tropojė e Peshkopi, tė cilat drejtohen
nga demokratėt dhe nė bashkinė Kukės, qė drejtohet nga
socialistėt.
Kėrkesat e sipėrpėrmendura tė palėve u miratuan me
mirėkuptim, ndėrkohė qė debate tė ashpra pati nė lidhje me
ngritjen dhe pėrbėrjen e grupeve tė verifikimeve, pasi PS
dhe PD ofruan formulėn me “tre anėtarė”: Njė
nga administrata e qeverisjes vendore; njė anėtar nga PS
dhe njė anėtar nga PD. Kjo formulė u kundėrshtua nė
komision nga deputetėt Ekrem Spahiu (LZHK), Spartak Braho
(LSI), Kristo Goxhi (PBDNJ) dhe deputetė tė tjerė jashtė PS
dhe PD.
Nė seancėn plenare tė datės 21 prill 2005, kryetari i PLL
dhe njėkohėsisht deputet i LZHK z.Ekrem Spahiu, nė foltoren
e Kuvendit ndėr tė tjera tha: “Komisioni i Posaēėm
Parlamentar “Pėr Zbatimin e Legjislacionit
Zgjedhor”, nė programin e tij tė punės ka vendosur qė
nė disa njėsi tė qeverisjes vendore si Tiranė, Durrės,
Vlorė, Korēė, Elbasan, Shkodėr, Kukės, Peshkopi dhe Tropojė
- tė verifikohet procesi i hartimit tė listave tė
zgjedhėsve dhe tė bėhet ngritja e grupeve tė verifikimeve
me nga tre anėtarė”. Por, fatkeqėsisht, PS dhe PD
vazhdojnė tė vėnė veton e tyre pėr sa mė sipėr, me qėllim
qė procesin zgjedhor ta kontrollojnė totalisht, sikundėr
kanė bėrė edhe nė rastin e propozimit dhe miratimit pėr
ngritjen e grupeve tė verifikimeve tė listave zgjedhore.
LZHK, ndonėse e vlerėson dhe e mbėshtet kėtė vendim tė
Komisionit tė Posaēėm, e konsideron tė mangėt procesin e
verifikimit, pėr sa kohė qė LZHK nuk ka pėrfaqėsuesit e saj
nė kėto grupe verifikimi.
Duke u nisur nga kostoja financiare, pėr ēka lipset qė kėto
grupe tė jenė me sa mė pak anėtarė, (dhe tre anėtarė ėshtė
numri mė minimal), LZHK propozon njė formulė tjetėr pėr
pėrbėrjen e grupeve, pėr t’i shėrbyer sa mė mirė
procesit dhe transparencės sė plotė tė listave tė
zgjedhėsve, tė cilat, nė tre palė zgjedhjet e fundit, kanė
ndikuar negativisht nėpėrmjet pėrjashtimit selektiv dhe
mohimit tė sė drejtės kushtetuesve tė zgjedhėsve pėr tė
votuar, ēka e ka deformuar rezultatin zgjedhor.
Propozimi i LZHK i paraqitur nga deputeti Spahiu, ėshtė si
mė poshtė: “Meqenėse bashkitė e sipėrpėrmendura
drejtohen nga PS dhe PD, dhe meqenėse ato e kanė nga njė
pėrfaqėsues, (sipas kėrkesės sė tyre), dy vendet e tjera nė
komisionet treshe duhet t’i kenė LZHK dhe LSI (nga
njė anėtar secila), si dy grupet parlamentare mė tė mėdha
nė Kuvend, pas PS dhe PD”.
Varianti tjetėr qė LZHK propozoi nėpėrmjet z.Spahiu, ishte:
“... Sipas propozimeve, subjektet tė kenė tė drejtėn
e pėrfshirjes sė anėtarit tė tyre nė grupet e
verifikimit”.
Por edhe variantet e propozuara nga LZHK nuk u morėn
parasysh nga PS dhe PD, dhe u rrėzuan me anė tė pėrdorimit
tė kartonave, pėr ēka z.Spahiu u shpreh: “Listat e
zgjedhėsve gjatė gjithė historisė sė pluralizmit janė
hartuar nga ju, pra nga PS dhe PD, dhe po vetė ju i keni
kontestuar. Me vendosmėrinė tuaj qė tė mos ketė askush
tjetėr kontroll ndaj listave tė zgjedhėsve, ju po u
dėshmoni shqiptarėve se edhe zgjedhjet e ardhshme do tė
jenė me probleme pėrsa i pėrket listave tė zgjedhėsve. Kjo
do tė jetė me pasoja shumė tė mėdha pėr demokracinė, dhe
pėrgjegjėsia pėr kėtė do tė bjerė mbi ju”, - e mbylli
fjalėn e tij nė Komisionin e Posaēėm parlamentar “Pėr
Zbatimin e Legjislacionit Zgjedhor”.
Korresp. i “Atdheu”
Aktivitete
PLL prezanton kandidatin pėr deputet, nėnkryetarin e saj
z.Murat Basha
Matjanėt mirėpresin kandidatin e LZHK
Tė djelėn e kaluar, mė datė 17 prill 2005, nė kuadėr tė
zyrtarizimit tė fushatės zgjedhore, PLL prezantoi me
elektoratin e komunės Derjan, kandidatin pėr deputet tė
LZHK nė zonėn nr. 19, z.Murat Basha, duke hapur nė rrethin
e Matit, siparin e fushatės zgjedhore pėr parlamentin e
ardhshėm. Nė kėto takime me zgjedhėsit e kėsaj zone tė
njohur antikomuniste, z.Basha shoqėrohej nga Sekretari i
Senatit tė Veteranėve tė PLL z.Seit Preni, nga anėtari i
Komitetit Drejtues dhe njėkohėsisht nėnkryetar i Degės sė
PLL Tiranė z.Hamit Kurti, si dhe nga kryetari i Degės sė
PLL Mat z.Besnik Murati. Ky takim me vlera njohėse me
kandidatin Basha nė qendrėn e Komunės Derjan, e njohur si
njė zonė qė u terrorizua nga diktatura komuniste, e qė nė
votimet farsė tė vitit 1945 votoi krejtėsisht kundėr
regjimit gjakatar, pati sukses tė plotė e tė merituar. Dhe
nė sfond tė kėtij suksesi, qėndronte disponimi antikomunist
i zogistėve dhe nacionalistėve derjanas, qė vuajtėn
persekutimet mė ēnjerėzore, deri me pushkatime masive, pėr
shkak tė idealeve tė tyre, qė i mbajnė gjallė edhe sot, e
qė janė garanci pėr fitoren e kandidatit Basha nė zgjedhjet
e ardhshme.
Kėshtu, takimi i parė i kandidatit dhe shoqėruasve tė tij,
me anėtarė tė PLL dhe simpatizantė tė LZHK, tė shumtė nė
kėtė rreth, u zhvillua nė lokalin privat
“Legaliteti” nė kryeqendrėn e komunės, fshatin
Derjan, pronė e legalistit dhe pinjollit tė zogistėve tė
shquar tė kėsaj krahine, z.Xhemal Neli.
Tė emocionuar nga prania e mysafirėve tė nderuar nga Tirana
dhe personalisht tė kandidatit pėr deputet, birit tė Matit,
trashėgimtarit tė Major Murat Bashės sė parė, nėnkryetarit
tė PLL (qė trashėgon po kėtė emėr), tė pranishmit e
shndėrruan kėtė tubim nė njė bashkėbisedim tė pėrzemėrt.
Tubimin e hapi djali i njohur i kėsaj treve nacionaliste,
mjeku dhe ish kryetari i komunės Derjan si pėrfaqėsues i
PLL, legalisti Nazmi Ēela, i cili pasi u uroi mirėserdhjen
mysafirėve me fjalė zemre, u foli atyre pėr dėshirėn e
legalistėve dhe simpatizantėve tė kėsaj zone pėr tė
pėrsėritur fitoren e nacionalistėve derjanas, qė dikur
votuan kundėr komunizmit, pėr ta pėrsėritur kėtė fitore,
tashmė duke votuar si deputet kandidatin e LZHK, si
pėrtėritje e traditave atdhetare tė rrėnjosura nė kėtė
truall, tė larė me gjak shqiptarėsh tė vėrtetė.
Mė pas, pėr ta prezantuar mė hollėsisht kandidatin e LZHK
nėnkryetarin e PLL z.Murat Basha, e mori fjalėn
kryelegalisti matjan z.Besnik Murati, i cili foli pėr
vlerat e vyera tė kandidatit dhe pėr pėrkushtimin e tij nė
pėrfaqėsimin dinjitoz nė parlamentin e ardhshėm tė kėsaj
zone zgjedhore dhe tė interesave tė zgjedhėsve tė saj. Ai i
vlerėsoi derjanasit si qytetarė tė cilėt deri tani janė
lėnė tė harruar nga shteti aktual dhe pushtetet dhe duke
pėrjetuar vėshtirėsi tė mėdha e mungesė zhvillimi, qė ėshtė
evidente porsa tė shkelėsh nė kėtė zonė, tė cilėn dora e
Zotit e ka bėrė tė pėrkryer pėr nga bukuritė natyrore dhe
resurset e mėdha qė lipsen shfrytėzuar dhe stimuluar me
financime e projekte.
Z.Besnik Murati shprehu optimizmin e tij pėr fitoren e
kandidatit tė LZHK dhe kėtė e bazonte tek vendosmėria e
zgjedhėsve pėr tė mandatuar si deputet pėrfaqėsuesin e PLL
e tė LZHK, politikanin e njohur legalist z.Murat Basha.
Mė pas e morėn fjalėn edhe legalisti i njohur, pinjolli i
familjes nacionaliste Neli tė Derjanit, z.Asllan Neli, si
dhe zotėrinjtė Haqif Koxhuku, Sami Selman Preni, Selman
Preni, Xhemal Neli, Haqif Ēela, Baftjar Doda, etj..
Ata tė gjithė njėzėri theksuan se Derjani, si gjithmonė, do
t’i thotė JO komunizmit me votėn e tij, duke u
zotuar, nė emėr tė bashkėfshatarėve tė tyre dhe tė gjithė
votuesve tė kėsaj krahine, se do tė votojnė pro kandidatit
pėr deputet tė LZHK z.Murat Basha.
Nė fjalėn e tij pėr derjanasit, biri i Derjanit, Sekretari
i Senatit tė Veteranėve legalistė z.Seit Preni, vlerėsoi
lart cilėsitė e shkėlqyera morale dhe politike tė
kandidatit Basha, duke e konsideruar atė tė denjė pėr
besimin e zgjedhėsve, qoftė nga origjina e tij e njohur
legaliste e zogiste, qoftė edhe pėr faktin se z.Basha ėshtė
zgjedhur personalisht nga NMT Leka I – Mbret i
Shqiptarėve si kandidat nė zonėn elektorale qė pėrfshin
edhe vendlindjen e Mbretit Zog, Burgajetin.
Ndėrsa z.Hamit Kurti, pasi pėrmblodhi me pak fjalė
kontributet e rėndėsishme tė z.Basha nė konsolidimin dhe
drejtimin e PLL, si dhe aftėsitė e tij tė veēanta pėr
pėrēimin e vlerave, mesazheve zogiste dhe nė hartimin e
platformave e qėndrimeve politike tė PLL, komplimentoi edhe
vendimin e drejtė e unanim tė Komitetit Drejtues tė Degės
sė PLL Mat pėr kandidimin e z.Basha nė kėtė zonė tė
rėndėsishme, pa harruar tė theksojė edhe vendosmėrinė e
strukturave tė kėsaj Dege pėr tė bėrė njė fushatė model
deri nė kurorėzimin me sukses tė saj dhe fitoren e z.Basha
si deputet, gjė qė u aprovua nga tė pranishmit.
Nė fund tė takimit e mori fjalėn edhe kandidati, z.Basha, i
cili pasi falenderoi thellėsisht tė pranishmit pėr
pjesėmarrjen dhe besimin nė aftėsitė e pėrkushtimin e tij,
theksoi shkurtimisht: “Kam nder dhe krenari tė
kandidoj nė kėtė trevė me tradita tė mėdha atdhetare, e qė
ka skalitur nė kujtesėn e shqiptarėve nderin dhe fatin si
vendlindja e burrit dhe shtetarit mė tė madh tė Shqipėrisė
dhe kombit shqiptar, Mbretit Zog. I bindur se ju do tė mė
votoni dhe mandatoni si deputetin tuaj, unė ju premtoj
pėrkushtimin tim pėr tė punuar me ju dhe pėr ju, pėr tė
mirėn tuaj dhe tė Matit, pėr ēka unė kam detyrime madhore
politike e morale, qė besoj se do t’i pėrmbush me
sukses nė sajė edhe tė ndihmės suaj bujare”.
Mė pas tė pranishmit u drejtuan sėbashku me miqtė nga
Tirana, pėr nė shtėpinė e nacionalistit tė shquar matjan,
besnikut dhe bashkėluftėtarit tė Mbretit Zog, tė
pamposhturit Qazim Preni, ku i priti me bukė e zemėr djali
i tij Selmani, pėr tė kaluar disa orė tė kėndshme nė njė
kuvend burrash, karakteristikė e kėsaj treve me tradita tė
njohura tė kuvendeve tė malėsorėve matjanė.
***
Pasditen e sė djelės, kandidati i LZHK z.Murat Basha,
zhvilloi njė takim tė rėndėsishėm edhe me drejtuesit e
nėndegės sė PLL Klos nė qytetin e Klosit, ku morėn pjesė
shumė drejtues dhe anėtarė tė strukturave vendore, me nė
krye nėnkryetarin e Degės sė PLL Mat, intelektualin e
njohur antikomunist, z.Behar Dedolli.
Pasi shkėmbyen mendime pėr organizimin e efektshėm tė
fushatės dhe ngritjen e shtabit e tė grupeve tė punės pranė
kandidatit, pjesėmarrėsit inaguruan njėkohėsisht edhe
hapjen e zyrės sė kandidatit nė qendėr tė qytetit tė
Klosit.
Nė kėtė takim tė rėndėsishėm pune morėn pjesė drejtuesit
dhe anėtarėt e nėndegės si z.Behar Dedolli, z.Abdyl Neli,
z.Besnik Doda, z.Azgan Bozhiqi, z.Xhovalin Dedolli, etj..
Zyra elektorale nė qendėr tė qytetit tė Klosit, me kėtė
rast ishte zbukuruar hijshėm me flamuj legalistė dhe tė
LZHK, duke tėrhequr meritueshėm edhe vėmėndjen e qytetarėve
dhe votuesve tė kėsaj qyteze me tradita atdhetare, bijtė e
sė cilės janė tė vendosur tė votojnė pėr LZHK dhe
kandidatin e saj, nėnkryetarin e PLL z.Murat Basha.
Takimi me drejtuesit e strukturave legaliste tė Klosit,
shėnoi edhe fundin e veprimtarisė prezantuese tė kandidatit
pėr deputet tė LZHK nė zonėn elektorale Nr. 19 tė rrethit
tė Matit, z.Murat Basha, me shpresėn se ky ėshtė vetėm
sipari i fushatės qė do tė kurorėzohet me fitoren e z.Basha
si deputet, pėr t’i shtuar parlamentit tė ardhshėm
edhe vokacionin e njė politikani me vlera tė mėdha
qytetarie, pėrkushtimi e atdhetarie.
Korresp. i “Atdheu”.
Komente
Qasje ideore dhe ideologjike
Nga Astrit Kola
Rotacioni i domosdoshėm i pushtetit, sipas tė gjitha
gjasave, pas zgjedhjeve parlamentare do tė kurorėzohet me
qeverisjen e sė Djathtės konservatore dhe liberale.
Dhe kjo natyrshėm do tė sjellė riformatimin konceptual tė
rolit dhe kontributit tė shtetit nė planifikimin e
politikave tė zhvillimit, si antitezė e mungesės sė kėtyre
politikave tek pushtetarėt e majtė.
Jo rastėsisht, ontogjeneza dhe filogjeneza e shtetit si
ngrehinė institucionale, ka induktuar nė kohėra psikozėn e
fetishizimit tė tij si forma mė e lartė e organizimit dhe
vetdrejtimit tė shoqėrisė njerėzore, mbijetesės dhe
zhvillimit tė saj brenda “kėshtjellave” dhe nėn
“ēatitė” institucionale.
Historia e perandorive tė mėdha botėrore ėshtė dėshmia mė
solide e argumentit dhe faktit tė jetėgjatėsisė sė tyre
vetėm pėr shkak tė shkallės sė lartė tė organizimit
institucional dhe koncepteve tė qarta pėr rolin dhe
domosdonė e Shtetit qė qėndronte nė themel tė tyre.
Aktualisht shoqėria shqiptare pėrjeton deformimin flagrant
tė rolit tė shtetit nė planifikimin dhe kontrollin e
zbatimit tė politikave tė zhvillimit, qė janė tendenca dhe
destinacioni drejt plotėsimit tė kėrkesave tė
individit-qelizė tė shoqėrisė sė organizuar nė
ngrehinėn-shtet.
Suksesi i gjithėpranuar i Perandorisė Amerikane, nuk mund
tė jetė kurrsesi thjesht sukses i individėve dhe breznive,
si shumėsi e tyre nė kohė. Pra, jo gjithmonė iniciativa e
lirė, e paorganizuar, kaotike dhe e pasistemuar, mund tė
prodhojė rezultate pozitive nė zhvillimin shoqėror.
Janė pikėrisht politikat e zhvillimit, tė tilla si ato
ekonomike, sociale, tė Mbrojtjes e Sigurimit Kombėtar,
kulturore, arsimore, fetare etj., qė ideohen dhe formėsohen
nė zyrat e qeverive dhe marrin trajtėn e vullneteve
sovrane, eprore e tė detyrueshme pėr zbatim, nė
legjislativet pėrkatėse.
Dhe kjo do tė thotė se janė institucionet, origjinueset dhe
zbatueset e platformave tė zhvillimit sipas fushave tė
caktuara, gjithmonė konform planifikimeve afatmesme e
afatgjata, me synime dhe vizione tė pėrcaktuara qartė,
atribute dhe detyrime tė klasave politike, pra tė tė
zgjedhurve, tė tė emėruarve, gjegjėsisht – tė
mandatuarve si tė tillė.
Parė nė kėtė kėndvėshtrim, nuk mund tė imagjinohet qė,
p.sh., qytetari amerikan tė bėjė ē’tė dojė, e tė
ushtrojė sipas qejfit njė aktivitet ekonomik, shėrbimi apo
prodhimi, brenda njė territori tė caktuar e nėn njė
juridiksion rreptėsisht tė kontrolluar. Dhe kjo sepse
askush nuk lejon qė tė tejkalohen disa norma tė
paravendosura lidhur me pėrmbushjen e kėrkesave tė
konsumatorėve pėr prodhime e shėrbime, pavarėsisht aftėsive
tė njohura e tė sprovuara vet-rregulluese tė tregut,
nėpėrmjet mekanizmit kėrkesė-ofertė.
Nėse do tė ekzistonin, supozojmė, tė tilla mendėsi si tonat
nė SHBA e gjetkė, qytetet do tė mbusheshin me kjoska, dhe
aventurieri i parė qė do t’i shkonte nė mendje pėr tė
mashtruar, do tė hapte firma piramidale me interesa
marramendėse. Por nuk mund tė ndodhė kėshtu, dhe arsyet
dihen. Sepse askush nuk mund tė abuzojė me iniciativėn
ekonomike etj., nė emėr tė lirisė sė individit dhe tregut
tė hapur, ngaqė ekzistojnė mekanizma tė planifikimit e
kontrollit, qė shmangin sipėrmarrjet aventureske. Pra,
thėnė ndryshe, ekziston shteti si instrument i kufizimit tė
lirisė sė pakontrolluar, qė funksionon sipas ligjit, i cili
vendos kufij tė qartė hapėsinorė, psikologjikė e logjikė,
gjithmonė nė shėrbim tė ruajtjes, pėrcaktimit dhe shenjimit
tė lirisė sė individit qė jeton nė komunitet.
Ka shumė tė drejtė filozofi italian Masimo Kaēiari, kur
deklaron se “… liberalizmi priret nė tė vėrtetė
tė ngatėrrohet tepėr me anarkizmin”.
“Dėshira jo gjithmonė ėshtė fuqi pėr liberalin e
vėrtetė. Tek individualizmi gjenden edhe liberali i
vėrtetė, edhe ai i rremė...”. Dhe, sipas Hajekut,
duhet bėrė i qartė dallimi midis tyre. Ndėrsa
individualisti i rremė i koncepton tė gjitha institucionet,
ngjarjet dhe ndryshimet si pėrfundime tė projekteve tė
dėshiruara, individualisti i vėrtetė ėshtė i vetėdijshėm
pėr faktin se pjesa mė e madhe e institucioneve janė
rrjedhoja, shpesh jo qartas e dėshiruar, e veprimeve
njerėzore...
“Nėse individualizmi i rremė ėshtė fryt i njė besimi
tė tepruar nė arsyen, individualizmi i vėrtetė ėshtė njė
qėndrim i pėrulėsisė ndaj procesit nėpėrmjet tė cilit
gjinia njerėzore ka arritur gjėra qė nuk kanė qenė tė
kuptuara dhe tė planifikuara nga asnjė individ”, -
thekson filozofi Alesandro Frixherio.
Jo rastėsisht, zhvillimet politiko-shoqėrore nė shekujt e
fundit, nuk kanė ecur gjithmonė sipas recetave liberale qė
fituan tė drejtėn e qytetarisė pas Revolucionit francez.
Dhe kjo sepse abuzimi me tė drejtat dhe liritė universale,
pas njė intervali kohor dehjeje nga liria e pakufizuar,
polli kriza rrėnuese kudo, sikundėr edhe ato qė shqiptarėt
pėrjetuan nė periudhėn 1991-1997, pas shkatėrrimit tė
shtetit nė funksion tė luftės pėr rotacion tė dhunshėm tė
pushteteve.
Sipas filozofit francez Mishel Fuko, “Liberalizmi
fillestar, gjithmonė nė interest tė tij, ka gjetur tek
tregu njė element thelbėsor pėr tė kufizuar ndėrhyrjen e
qeverisė nė ēėshtjet private.
“Njeriu i Liberalizmit tė vonė ėshtė njė subjekt pa
ligje, anarkist, qė megjithatė ėshtė i gatshėm tė kėrkojė
me ngulm rendin dhe ligjin sapo interesat e tij vihen nė
diskutim”, - thotė Kaēiari. Dhe kėtė ne e pamė tek tė
gjithė shqiptarėt pas anarkisė sė viteve 1997-1998.
“Programi i Liberalizmit mund tė pėrmblidhet nė njė
fjalė tė vetme: Pronė”, - shkruante mėsuesi i madh i
Hajekut, dhe teoricieni i shquar i Liberalizmit, Ludvig Fon
Mises.
Por pikėrisht nė objektin madhor tė Liberalizmit (Pronėn),
ndahen konservatorėt dhe liberalėt shqiptarė tė opozitės,
ndonėse janė tė destinuar e dėnuar tė bashkėpunojnė dhe
bashkėqeverisin pas zgjedhjeve. Kjo sepse, tė parėt mbrojnė
dhe nėnkuptojnė pronarėt legjitimė, ndėrsa tė dytėt,
cilėsojnė si tė tillė “poseduesit” aktualė,
pavarėsisht nga origjina dhe mėnyrat e fitimit tė
“pronėsisė”.
Njėkohėsisht, apogjeu i Liberalizmit, L.Mises, ėshtė armiku
mė i egėr i intervencionizmit shtetėror, pra i ndėrhyrjes
sė shtetit nė ekonomi dhe planifikim, teksa pohon:
“Nėse ēdo totalitarizėm ēon pashmangėsisht nė prirje
anti-individualiste, nė shuarjen e tregut dhe lirisė, ėshtė
intervencionizmi shtetėror ai, veprimtaria brejtėse e tė
cilit zapton krejt trupin shoqėror, duke shkaktuar
paefektshmėri dhe shkatėrrim tė burimeve kombėtare,
korrupsion dhe mohim tė tė Drejtave dhe Lirive tė
Njeriut”.
Njė qasje e tillė ndaj problemit gjendet edhe tek ithtari i
tij mendjendritur, Hajek-u, i cili ėshtė pėrfaqėsuesi mė
tipik i individualizmit metodologjik, pra atij tė orientuar
dhe tė sistemuar.
Hajeku konsideron se koncepte tė tilla kolektiviste si
Shteti, Shoqėria dhe Partitė politike, janė thjesht
konvencione dhe marrėveshje, nė themel tė tė cilėve qėndron
gjithėherėt njeriu, si frymori qė mendon dhe arsyeton.
Por apologjeti dhe prekursori mendjendritur i
intervencionizmit, Xhon Menard Kejns, kundėrshtar i ashpėr
i Hajekut, nė analizėn e tij “Synimi i
mosndėrhyrjes”, (The Aim of the Laissez Faire”
(1926), prezantoi dhe argumentoi nevojėn dhe
domosdoshmėrinė e ndėrhyrjes sė shtetit nė ekonomi
(intervencionizmit), quajtur kėshtu nė gjuhėn e
Liberalizmit pragmatik klasik. Pikėrisht pėr arsyen e
mbrojtjes sė ekonomisė nga efektet shkatėrrimtare tė
krizave ekonomike nėpėrmjet intervencionizmit, Kejns u
cilėsua “shpėtimtar i kapitalizmit” (El
Salvador of Capitalism).
Gjatė viteve ’30 tė shek. XX, ekonomia amerikane, (qė
zhvillohej nėn ndikimin e teorive tė Kejnsit, tė trupėzuara
nė “Nju Dill-in” e F.D. Ruzveltit), jo vetėm qė
nuk pėsoi efektet shkatėrrimtare si ekonomitė e vendeve tė
tjera, por ishte nė kulmin e ngritjes, ndėrkohė qė rivalėt
e industrializuar ndodheshin nė agoninė e krizės rrėnuese
ekonomike mbarėbotėrore tė viteve 1929-1933. Njė gjendje tė
rėndė kaloi edhe ekonomia britanike, pėr shkak tė ndikimit
tė ideve tė Hajekut, qė asokohe ndodhej nė kulmin e
polemikės me Kejnsin.
Ndonėse nė kahje tė kundėrta, edhe ekonomia jonė e
asfiksuar (jo nga superprodhimi, por nga mosprodhimi dhe
keqmenaxhimi), ka nevojė pėr ndėrhyrjen e planifikuar dhe
tė fuqishme tė shtetit, pėr tė filluar rigjallėrimin e
domosdoshėm. Pra na lipset kejnsianizmi ekonomik.
Socialistėt tanė, injorantė dhe obskurantė, kontrollin
ekonomiko-burokratik tė centralizuar, e pėrdorin jo pėr tė
forcuar ekonominė dhe blinduar kolonat e pushtetit mbi tė
cilin janė ulur, por pėr tė zhvilluar monopolet e tyre, pėr
tė vjedhur fondet publike dhe pėr tė krijuar shtresat e
skllevėrve, tė cilėve mund t’ua blejnė votat nė
kėmbim tė koromanes sė fėmijėve tė uritur.
Hajeku asokohe u konsiderua i humbur nė kundėrshtitė
ekonomike me Kejnsin, dhe kjo pėr shkak tė efekteve tė
lexueshme tė cikleve tė krizave ekonomike, por edhe pėr
shkak tė dėshtimit tė rrjedhės sė social-demokracisė. Fryma
filozofike tė tij, pabesueshmėrisht u konsiderua si njė
version primitiv i Liberalizmit nė ekonomi.
Por duke punuar mbi Teorinė e Monedhės dhe Kreditit tė
Mises, (botuar mė 1912), Hajek pėrpunoi shumė teknika tė
konceptit tė koordinimit tė kapitalit, si dhe tė detajeve
institucionale tė politikave tė kreditit. Libri i parė i
Hajekut “Teoria monetare dhe ciklet tregtare”
(1929), analizonte efektet e zgjerimit dhe kreditimit mbi
strukturat e kapitalit dhe ekonominė.
Idetė gjeniale tė Hajekut mbi politikat e kreditit, janė
njė shtrat i domosdoshėm pėr mbivendosjen dhe jetėsimin e
skemave tė rigjallėrimit tė ekonomisė sonė nėpėrmjet
kreditimit tė biznesit tė vogėl dhe tė mesėm, pas fitores
sė opozitės. Kjo do tė thotė se Shqipėria ka nevojė pėr
kombinimin e planifikimit dhe kontrollit tė fuqishėm
shtetėror (intervencionizmi kejnsian), me kreditimin e
tipit hajekian.
Sipas Kaēiarit, dėshira e tanishme e individit pėr afirmim,
nuk ėshtė tjetėr veēse njė vullnet pėr t’u shkėputur
nga trupi shoqėror, pėr tė refuzuar ēdo pushtet dhe ēdo
lloj autoriteti. Ndėrsa autoriteti i diktuar nga shteti,
ēuditėrisht tolerohet prej tij, madje vlerėsohet, kur
favorizon interesin e tij individual.
Hajeku kurrė nuk rreshti sė pėrpunuari argumentin nė favor
tė Shoqėrisė Liberale. Problemet e Socializmit qė ai kish
vėzhguar nė Republikėn e Vajmarit mė 1923 dhe, mė pas, nė
Gjermaninė naziste, (tė cilat kishin filluar edhe nė
Britaninė e Madhe), e nxitėn atė tė shkruajė veprėn
“Rruga e Skllavėrisė” (The Way of the
Servitude, 1944).
Ky libėr rreket tė forcojė argumentat mbrojtės tė
socializmit (social-demokracisė), nė pėrballjen me
argumentat shtesė pėrtej teknicizmit tė pastėr.
Pėr tė kundėrshtuar Kejnsin, Hajeku shkruan: “Nėse
socializmi kėrkon zėvendėsimin e tregut me planifikimin e
centralizuar, atėherė do tė bėhet i domosdoshėm krijimi i
njė institucioni qė do tė duhet t’i pėrgjigjet
formulimit tė planeve dhe planifikimit tė ekonomisė”.
Kėtė “institucion” Hajeku e quajti “Garė
e Planifikimit tė Centralizuar”.
“Nė synimin pėr tė zbatuar planin dhe pėr tė
kontrolluar burimet, Gara duhet tė zbulojė bollėkun e
fuqive tė fshehta tek subjektet ekonomike...”.
Gjithsesi, kombinimi i intervencionizmit kejnsian me
liberalizmin ekonomik hajekian, ėshtė njė variabėl qė
determinohet nga rezultatet dhe treguesit sintetikė tė
ekonomisė, sepse, sikundėr pohon Hajeku, “Gara e
Planifikimit tė Centralizuar..., nuk siguron ēmimet e
tregut si rregullatorė dhe udhėrrėfyesė tė tij. Ai
gjithashtu nuk mund tė na bėjė tė ditur se ēfarė mundėsish
produktive arrihen ekonomikisht”.
Fushatat e vonuara tė PS-sė
Nga Neritan Kolgjini
E gjendur nė zgrip tė mbėshtetjes nga elektorati i vet, por
edhe nga tutorėt e vet ndėrkombėtarė, PS po bėn disa
orvatje propagandistike, pėr tė dalė nga ai qoshk ku e kanė
futur, pėrmes disa gjetjeve “orgjinale” siē
janė ditėt e ujit, strehimit, arsimit, turizmit, tė prira
nga motoja “Tė mbrojmė tė ardhmen”. Kjo fushatė
e etiketuar si parakongresuale, dhe e shpallur nė
Gjirokastėr nga z.Nano mė 15 prill tė kėtij, pėrfshin disa
mini-tryeza tė quajtura: ditėt e arsimit kombėtar, ditėt e
ujit pa ndėrprerje, tė strehimit pėr tė gjithė, tė
zhvillimit tė turizmit, tė zhvillimit tė kulturės dhe
sportit nė dobi tė tė gjithėve, tė mjedisit, tė integrimit
tė Shqipėrisė nė BE dhe nė NATO, (shih faqen nė internet tė
kryeministrit, seksionin “fjalime”) - tė cilat
s’janė gjė tjetėr, veēse njė kopje e zbehtė e
projekteve qė paraqet opozita pėr secilin nga kėto
probleme.
Qė PS ėshtė njė parti pa ide, kjo tashmė ėshtė njė gjė qė
duket sheshit, por qė tė arrinte deri aty se ato pak
projekte qė ka, tė mos mundė t’i prezantojė qartė nė
publik, kjo do tė ishte e pamendueshme. Ky handicap u pa
qartė nė eksperimentin e Nanos me ditėt pėr arsimin
kombėtar, ku nė fund tė disa fjalimeve shterpė, (ku nuk u
tha asgjė pėr shėndoshjen e gjendjes sė arsimit),
konkluzioni ishte se ministri Memushi e kishte kryer mirė
detyrėn e tij! O pikė e zezė, por pėr ēfarė detyre tė kryer
mirė e ka fjalėn z.Nano, kur dihet se gjendja e sotme e
arsimit shqiptar ėshtė katastrofale, kur sindikatat e
arsimit bėjnė greva qė zgjasin me javė e muaj, kur disa
greva tė fuqishme tė paralajmėruara, mund ta mbyllin kėtė
vit shkollor – dy muaj para afatit!? Kjo pra ėshtė
gjendja reale nė arsim, nėse do tė fliste ndokush pėr tė.
Memushi ka kryer “mirė” vetėm njė detyrė
– atė tė grabitjes sistematike tė fondeve tė arsimit
nėpėrmjet tenderave pėr librat. Pėr kėtė dosja e KLSH-sė
dhe e prokurorisė ėshtė dėshmitare zyrtare. Lavdėrimi pėr
Memushin mund tė ketė kuptim vetėm si lavdėrim pėr hajdutin
qė arrin tė vjedhė. Vetėm kaq...
Ndėrkaq ditėt e tjera tė “PS & Nano group” nuk
duken ndokund nė horizont. Gjithsesi, pėr hatėr tė logjikės
po i marrim nė konsideratė. Por nė kėtė pikė na del njė
pyetje sfinksi pėrpara, tė cilės jo Nano, por askush nuk
mund t’i japė pėrgjigje. – Pse u desh kaq vite
tė diskutohej pėr gjendjen nė arsim, strehim, energjitikė,
infrastrukturė etj.?! Pse duhej pritur pragu i fushatės
elektorale pėr tė folur kaq me dėshirė pėr kėto probleme?
Dhe sė fundi, ēfarė e ka penguar PS-nė gjatė kėtyre 8
viteve nė pushtet pėr t’i sanuar kėto kangrena
sociale?
Nėse PS e quan veten njė parti me njė orientim drejt
ēėshtjeve sociale, atėherė ajo do tė ishte dashur tė kishte
rregulluar dobarem ndonjėrėn prej kėtyre ēėshtjeve. Njė
koleg i imi qė ka studiuar nė USA mė kujtoi se ka vite qė
ėshtė thėnė se problemet e energjisė do tė mbylleshin
brenda vitit 2002. Por edhe ky premtim shkoi te tė shumtit.
Tani qė nė krye tė KESH-it ėshtė zgjedhur Harasani i
frikshėm, kjo ndėrmarrje shtetėrore ėshtė kthyer nė njė
makth pėr tė gjithė njerėzit. Ēdo familje shqiptare pret me
gjak tė ngrirė se sa do tė jetė gjoba e muajit nė fund tė
faturės sė KESH-it. Kėto fatura tip-gjobe-banditėsh, kanė
edhe njė aspekt ironik, qė nuk vlerėsohet shumė prej
qytetarėve, taksėn e TVSH-sė. Se pėr ēfarė arsyeje duhet
paguar 20 pėrqind taksė pėr njė mall qė unė paguaj, kėtė
vetėm mendja e Nanos dhe e kuqove nė pushtet mund ta thojė.
Le tė bėjmė njė llogari tė thjeshtė. Nėse unė kam njė
faturė energjie me 5000 lekė, sipas ligjit tė PS-sė unė
duhet tė paguaj 6000, sepse nė tė pėrfshihet edhe taksa e
TVSH-sė prej 1000 lekėsh. Nuk po futemi nė atė nėse kjo
energji vjen nė parametra tė rregullt, zbatohet ndonjė orar
i saktė nė kufizimet, ėshtė korrekt nė faturim etc., etc..
Ky pra ėshtė realiteti i gjendjes nė energjitikėn e KESH-it
tė Nano-Harasanit. Nė kėto kushte ē‘kuptim do tė
kishin ditėt e PS-sė pėr energjitikėn?!
Poashtu, ēfarė mund tė thotė Nano pėr strehimin, pėr ujin
apo probleme tė tilla tė jetės sė pėrditshme, tė cilat nuk
ka nevojė t’i pėrmendim se i njohim kaq mirė!? Duket
se kėtu kemi tė bėjmė me njė tallje tė radhės qė Nano po
rreket t’i bėjė elektoratit shqiptar. Sepse realisht
ai nuk ka se ēfarė thotė. As ata qė ka zgjedhur rrotull
vetes, nuk ėshtė se janė tė aftė tė flasin pėr ndonjė
arritje, pa u druajtur se mund t’u stampojnė nė
shpinė nofkėn e budallait apo tė ēmendurit. Nga ana tjetėr
motoja e PS-sė dhe Nanos pėr tė mbrojtur tė ardhmen, mė
shumė sesa njė sllogan elektoral, duket se ėshtė njė
kushtrim luftarak i klanit qė ėshtė sot nė pushtet.
Duket se politika e PS-sė po pėrjeton njė gjendje kolapsi
tė thellė. Thirrjet pėr tė mbrojtur tė ardhmen, mund tė
gjejnė mbėshtetės vetėm nė radhėt e taksidarėve tė policėve
tė PS-sė, por jo nė elektoratin shqiptar, 80% tė tė cilit i
ka mbėrritur thika nė kockė. Mosqeverisja sistematike e
PS-sė dhe akuzat ndaj eksponentėve tė saj pėr korrupsion, e
kanė bėrė efektin nė elektorat, saqė s’mund tė
gjenden mė tre vetė bashkė, qė tė mendojnė se “PS ka
bėrė edhe ndonjė punė tė mirė, sa t’i japėsh
votėn”. Sė fundi edhe gazeta prestigjoze Financial
Times, e stigmatizonte qeverinė socialiste si shumė tė
korruptuar. Pra gjetjet e Nanos me ditė vere e ditė uji,
nuk ėshtė se do tė pijnė shumė ujė nė llogaritė elektorale
qė bėhen pėr kėtė verė.
Analiza
"Racizmi ndaj shqiptarėve" - njė fyerje denigruese (2)
A mund tė ushtrohet racizėm ndaj shqiptarėve
Vijon nga numri i kaluar
Psikoza e viktimizimit
Shkaqet dhe arsyet, tė thėna apo tė supozuara pėr kėtė
qėndrim tė hershėm tė udhėheqėsisė e mediatikės shqiptare,
janė tė njohura. Pėr to nuk ėshtė rasti pėr analizė, por
konceptet kryesore tė shprehura dhe tė pėrshtatura nė
politikat e shqiptarėve, kryesisht nė kėtė shekull,
koncepte qė kanė krijuar fytyrėn e rreme tė njė populli
viktimė, martir, tė sakrifikuar dhe tė vobektė, do tė
pėrpiqemi ti evidentojmė pjesėrisht. Nė kėto koncepte mbase
duhet gjetur dhe shkaku kryesor i gjendjes sė sotme tė
shqiptarėve, pėrveē shkaqeve tė tjerė objektivė dhe
subjektivė, sepse ato kanė sjellė shpėrfilljen dhe
injorimin e faktorit shqiptar pėr rolin parėsor nė rajon.
Viktima pėrherė do tė marrė mėshirėn dhe tepricat e mė tė
fuqishmėve qė e bėjnė ndarjen nė bazė tė pėrllogaritjes sė
fuqisė sė gjithsecilit e jo mbi pėrvujtninė e ankesat e mė
tė dobtėve, viktimave. Gjithkush mund tė tė dojė, por
kurrsesi pa dashur vetvehten.
Kėto koncepte qė do ti pėrcjellim mė poshtė kanė sjellė dhe
ravijėzimin e njė politike shqiptare tė pastrategji,
deficente dhe tė pafuqishme, pėr tu pėrballur me tė tjerėt
nė lojėn e politikės rajonale, apo mė tej kontinentale. Dhe
ajo qė ėshtė mė e dhimbshmja, kanė krijuar dhe njė shtrat
vetėdijeje tė sipėrfaqshme nė vetė shqiptarėt, se ata janė
tė pavlershėm dhe tė patakat nė raport me tė tjerėt.
-Sė pari, njė nga konceptet mė tė parapėlqyer pėr tu
artikuluar dhe pėr tė krijuar linjat e mendimit politik e
intelektual, ėshtė ai i "tė qėnit popull nė difensivė tė
pėrjetshme". Kjo e argumentuar dhe me pasqyrimin e rrejshėm
tė historisė shqiptare, me manipulimin dhe tjetėrsimin e
saj, nė pėrputhje dhe nė interes tė kėtij koncepti, duke
vepruar dėmshėm dhe mbi psikologjinė kolektive tė
shqiptarėve nėpėrmjet mjeteve tė edukimit, arsimimit dhe
formimit, duke i ambjentuar ata me njė gjendje
inferioriteti tė paqėnė. Nėse realisht shqiptarėt do tė
ishin tė pėrshtatshėm pėr kėtė koncept (pra, tė difensivės
sė pėrjetshme), kjo do tė pėrbėnte nė tė vėrtetė njė
realitet tė dhimbshėm, sepse njė popull, njė komb qė
paraqet veē vlera pasiviteti dhe tkurrjeje, ėshtė i
destinuar tė jetė pėrherė objekt i synimit tė tė tjerėve,
dhe herėt a vonė fatin e ka tė vulosur me shkrirje
pėrfundimtare.
Fatmirėsisht historia ka provuar se shqiptarėt, ashtu si
dhe kombe tė tjerė europianė, janė vitalė dhe nė varėsi tė
kohėrave kanė qėnė nė difensivė tė detyrueshme apo edhe nė
ofensivė tė favorshme. Vetė ekzistenca e tyre mijėvjeēare
dhe mos-shuarja e tyre, vėrteton tezėn e kundėrt tė asaj qė
propagandohet. Nuk ėshtė rasti pėr tė bėrė trajtime
historike pėr tė provuar tė kundėrtėn e konceptit difensiv,
por mjafton tė pėrmendim dy etapa tė rėndėsishme qė flasin
qartė - shekujt 14-15 dhe shekulli 18 deri nė vitet '30 tė
shekullit 19, kur fatalisht u shkrinė Pashallėqet
(formacione shtetėrore tė mirėfillta) e Mėdha Shqiptare qė
kishin asfiksuar ēdo identitet grek e serb. Pa u zgjatur mė
tej, me cilėsitė dhe vlerat e tipareve themelore
psikologjike tė shqiptarėve si popull e si racė, qė
konsistojnė nė tė qėnit luftarakė, me inisiativė, me nivel
tė lartė inteligjence, krenari e vullnet, qė kurrsesi nuk
mund tė jenė karakteristika tė njė kombi difensiv. Janė
tjetėr gjė rrethanat dhe kushtet e ndodhjes nė kohė tė
ndryshme, kjo nuk mund tė argumentojė pėrgjithėsimin dhe
arrijten nė njė konkluzion tė tillė pėrfundimtar pėr
difensivėn e supozuar tė pėrjetshme tė shqiptarėve.
-Sė dyti, koncepti i vogėlsisė sė pėrhershme. Me argumentin
komb i vogėl dhe shtet i vogėl punohet nė ēdo politikė,
mendim intelektual, nė ēdo ballafaqim me tė tjerėt, nė ēdo
trajtim tė shqiptarėve nė krahasim me tė tjerėt, qofshin
kėta edhe fqinjėt tanė, kundėrshtarė tė patjetėrsueshėm.
Ngulitja e kėsaj mendėsie se pėrherė kemi qenė tė vegjėl
dhe jemi tė vegjėl edhe sot, ka bėrė qė tė hartohen
politika tė mjerueshme dhe aspak tė justifikueshme pėr
potencialet shqiptare, ėshtė pėrpjekur tė ngjallet
keqardhja dhe mėshira pėr shqiptarėt dhe jo konsiderata dhe
respekti i detyrueshėm dhe imponues i potenciali tė tyre.
Edhe ky koncept ka sjellė si rrjedhojė zvjerdhjen prej
vetvehtes tė shqiptarėve dhe njė ndjenjė tė parsyeshme
inferioriteti karshi tė tjerėve. Ėshtė pėr tu pėrmendur se
realiteti shqiptar nė kohė tė ndryshme na jep tjetėr
panoramė raportesh, tė paktėn me popuj tė tjerė rretheqark.
Pa folur pėr ato periudha kur edhe me popullsi edhe me
territore tė pėrfshira nė organizime shtetėrore (tė
natyrshme pėr kohėn) shqiptarėt mbisundonin nė gadishull,
vetėm duke u ndalur nė kohė tė sotme verėjmė se pėr nga
raporti i popullsisė aktive shqiptare kėtu, nuk mund tė
mbesin mbrapa tė tjerėve por pėrkundrazi tė shumtėt
tejkalohen. Kjo padyshim duke u bazuar vetėm nė trevat me
popullsi kompakte shqiptare, sepse nėse do tė pėrfshinim
edhe komunitete tė tjera tė konsiderueshme, si ato tė
arvanitėve nė Greqi apo ato tė shqiptarėve tė Stambollit,
realiteti shqiptar nė Gadishull do tė dilte nė vend tė
parė.
Pra, edhe koncepti i vogėlsisė nuk ėshtė tjetėr gjė veēse
njė koncept i paqėndrueshėm pėrballė realitetit, dhe aspak
favorizues pėr zhvillimin e politikave realiste nė raport
me tė tjerėt.
-Sė treti, koncepti i vonshmėrisė nė shtetformim. Nėse
shteti i sotėm shqiptar i ka themelet zyrtare nė fund tė
vitit 1912, kjo nuk do tė thotė se kjo duhet tė jetė pikė
referimi pėr shtetformimin e shqiptarėve, tė cilėt nuk kanė
pse tė jenė inferiorė karshi tė tjerėve pėr aftėsinė e tyre
shtetformuese. Format e shtetit tek shqiptarėt kanė
ekzistuar shumė mė herėt dhe shumė mė gjatė se tek fqinjėt
tanė tė vonshėm. Nėse serbėt dhe grekėt i referohen
formimit tė shtetit tė tyre nė vitet '30 tė shekullit 19,
kjo nuk pėrbėn ndonjė pėrparėsi, sepse shqiptarėt pikėrisht
deri nė ato kohė zotėronin nėn vete, nė formėn e
Pashallėqeve praktikisht autonome, territore tepėr tė
konsidetrueshme nė juridiksion dhe ndėrkohė grekėt dhe
serbėt kishin shekuj qė s'kishin parė asnjė formė
organizimi shtetėror, pėrveēse ishin tė inkuadruar nė
juridiksione tė tjera si pėrbėrės pa identitet organizativ,
por vetėm si popullsi-turmė apo raja.
Nėse serbėt do ti referoheshin Mbretėrisė sė Nemanjiēėve
apo shtrirjes njėzetvjeēare tė Dushanit, shqiptarėt nuk
kanė aspak pse tė ndjehen tė vobektė nė kėtė aspekt, sepse
principatat shqiptare (nė pėrputhje me format e organizimit
shtetėror tė asaj kohe dhe nė popujt e tjerė europianė) nuk
ishin mė pak tė denja sesa ato. Mjafton tė kujtojmė
Balshajt si dinasti, Topiajt, Shpatajt apo Aranitėt. Ndėrsa
grekėt s'kanė parė forma tė organizimit shtetėror
praktikisht qė prej antikitetit, qė gjithsesi ėshtė
hipotetike t'iu pėrkasė atyre. Ndėrsa pėr pėrvehtėsimin qė
i bėjnė spekullativisht perandorisė Bizantine, ėshtė e kotė
tė flasim.
Pra, aftėsia shtetformuese e shqiptarėve nuk mund tė vihet
nė diskutim, dhe mund tė themi se ka pėrparėsi tė dukshme
karshi fqinjėve tanė, me premisa tepėr tė dyshimta dhe
barbare.
-Sė katėrti, koncepti se shqiptarėt kanė qėnė pėrherė tė
varfėr dhe tė vobektė. Pėr kėtė nuk duhet tė zgjatemi fort,
sepse dėshmitė historike rrėfejnė tė kundėrtėn, dhe
pėrfundimet logjike qė rrjedhin duke iu referuar rėndėsisė
sė tregjeve dhe rrugėve tė vjetra qė pėrshkonin Gadishullin
duke u nisur nga portet shqiptare e pėrshkoheshin nė
qendrat e fuqishme tregėtare po shqiptare - janė nė
kundėrshti me kėtė koncept. Keqadministrimi i pasurive nė
kėtė shekull nuk tregon pėr varfėri tė pėrhershme, por
veēse pėr politika tė manipuluara prej tė tjerėve qė kanė
interesa jetike qė shqiptarėt tė mos shfrytėzojnė
potencialet e tyre ekonomike dhe pasurore nė tė mirė tė
tyre.
Kėto dhe koncepte tė tjera tė kėtij lloji, si ai qė
trajtuam mė gjatė nė kėtė shkrim, pra "racizmi" i supozuar
i tė tjerėve mbi shqiptarėt, kanė sjellė detyrimisht dhe
njė gjendje tė mjerueshme tė politikės sė zhvilluar nė
Shqipėri sidomos nė dekadat e fundit. E keqja ėshtė se kėto
koncepte po artikulohen dhe po pasurohen dita-ditės me
derivatet e tyre qė paraqiten nė ballafaqim me tė tjerėt nė
njė profil ankimtar, dhe nė raportet me tė tjerėt
shqiptarėt marrin atributet e viktimizimit tė paqėnė.
Pėrkundėr vlerave racore, kombėtare, potencialeve njerėzore
e lėndore, potencialeve mendore e shpirtėrore, - politika
dhe shtresa intelektuale apo grupime klienteliste tė
shoqėrisė shqiptare prezantohen nė arenėn ndėrkombėtare tė
pafuqishme, tė paafta, tė papėrfillshme. Mosrespektimi pėr
vetvehten ėshtė shkaku kryesor i pozicionimit tė
pafavorshėm tė realitetit shqiptar nė rajon e mė tej.
Pra,
Si pėrfundim tė kėtij shtjellimi se a mund tė ushtrohet
racizėm ndaj shqiptarėve, mund tė themi se kurrfarė racizmi
nuk zhvillohet mbi shqiptarėt, pėrsa kohė fati dhe
trashėgimia historike e gjenetike, konstitucioni mendor e
shpirtėror i tyre, tė mbartė vlera tė larta tė njė race tė
konsoliduar. Aq mė tepėr prej racash e popujsh mė tė
poshtėm e mė tė nėnvlershėm se ajo vetė. Racizėm nė
Gadishull normalisht edhe mund tė lindė dhe tė zhvillohet,
por nė krah tė kundėrt gjithherėt. Inicimi i racizmit iu
takon vetėm shqiptarėve. Vetėm ata mund ta pėrligjin me
superioritetin e tyre racor, me shkaqet e qėnėsishme pėr ta
pėrdorur kėtė sistem pėrballje me tė tjerėt.
Ndėrsa institucionalizimi dhe mekanizmat e luftės kundėr
"racizmit" nė gadishull, aq tė parapėlqyer nga politikat
ndėrkombėtare dhe tė mirėpritura nga mercenarizmi politik
shqiptar, janė tė pamotivueshėm pėrsa kohė tek shqiptarėt
nuk ėshtė formuluar kjo ndjenjė, dhe nuk janė krijuar
kushtet organizative pėr ta zhvilluar nė sistem, pėr ta
aplikuar motivisht mbi tė tjerėt qė s'kanė atė shkallė
superioriteti racor. "Racizmi" nė Gadishull s'ėshtė veēse
njė shprehje e paaftėsisė dhe inferioritetit tė individėve
tė veshur me pushtet politik dhe publik, mjerisht
shqiptarė, dhe tė atyre qė kanė informacion tė
pamjaftueshėm dhe tė keqtrajtuar pėr realitetet nė
Gadishull. Ai lloj "racizmi" qė pėrflitet nuk ėshtė tjetėr
veēse njė fyerje e qėllimshme e denigruese kundėr
shqiptarėve.
Ende s'ka lindur racizmi nė Gadishull, pasi ende nuk janė
zgjuar shqiptarėt, tė vetmit qė mund tė ushtrojnė racizėm
mbi tė tjerėt nė motivim tė superioritetit tė tyre racor.
Horizont
Duke kujtuar Kodin e Napoleon Bonapartit {1804-2005} (1)
Lidhjet mes Kodit tė Zogut dhe Kodit tė Napoleonit
“Lavdia ime e vėrtetė s’ėshtė fitorja nė 40
beteja; Vaterloja do tė fshijė kujtimin e tyre. Ajo ēka nuk
do tė fshihet asnjėherė, e qė do tė jetojė pėrjetėsisht,
ėshtė kodi im civil!” - Napoleon Bonaparti
Nga Vladimir Molla, jurist
Napoleon Bonaparti, me cilėsinė e Konsullit tė Parė, mė 21
mars tė vitit 1804 nėnshkroi aktin, mbi hyrjen nė fuqi tė
Kodit Civil tė francezėve; njėrit prej monumenteve juridike
mė tė mėdhenj tė kohėve moderne.
Dyqind-vjetori i kėtij Kodi, ėshtė padyshim njė ngjarje me
shumė rėndėsi. Ajo nuk u pėrket vetėm francezėve, pėr tė
cilėt u bė, por shumė popujve tė Europės e tė botės. Ky Kod
nė vija tė pėrgjithshme sidomos pėrsa i pėrket themeleve tė
tij, qendron nė fuqi i paprekur, me gjithė shkėlqimin e tij
e ashtu si njė peshė e rėndė vazhdon tė qėndrojė nė
ndėrgjegjen juridike tė shumė njerėzve, e qė pėrbėn thelbin
e njė tė drejte krejtėsisht tė veēantė, e pėrpunuar si
doktrinė, e vendosur si sistem nė tė gjithė ato vende qė
quhen vende tė sė drejtės civile, krejtėsisht e dallueshme,
me fizionomi tė sajėn e me rrugė tė veēantė zhvillimi qė
zbatohet kryesisht nė vendet e Europės Kontinentale,
ndryshe nga e drejta e pėrgjithshme, qė zbatohet nė Angli,
SHBA, Australi etj.
Krijimi i kėtij Kodi, erdhi si rrjedhojė e veprimit tė njė
serė faktorėve tė ndryshėm dhe si njė nevojė e domosdoshme
e vetė shoqėrisė franceze tė kohės.
Gjysma e dytė e shekullit tė XVIII-tė nė Francė dallohet
pėr njė sėrė ndryshimesh, qė historianė tė sė drejtės i
rigrupojnė rreth dy apekteve madhore, aspekte kėto qė
shkaktuan njė krizė pararevolucionare(1) shiko F. Garison
“Historia e sė drejtės dhe e institucioneve”,
botim frengjisht i vitit 1977, faqe 314.
Sipas kėtij autori, aspekti i parė qė vjen si lajmėtar
shprehet nė lindjen e shfaqjen e njė sėrė idesh, tė cilat
pėrbėnin vlera tė reja, mospranuese e kundėrshtuese, qė
shpalleshin e mbroheshin nga korrente moderniste. Sado tė
ndryshme kėto ide bashkoheshin nė njė kritike tė fuqishme
ndaj institucioneve ekzistuese, duke mos kursyer asnjerin,
e duke pėrdorur njė gjuhe tė figurshme kalonin nė shoshė
ēdo veprim tė tyre.
Kurse nė aspektin e dytė po sipas kėtij autori vendoset nė
skenė vetė pushteti monarkik, njė pushtet i kėrcėnuar dhe i
pasigurt. Nga 1750 tė paktėn, mbretėria kjo forcė prej
kohėsh dinamike, duket e ngathėt, qė ecėn verbtazi, por jo
e pandjeshme ndaj aspiratave e opinioneve liberale.
Monarkia nė kėtė kohė ka pasur njė vullnet tė flashkėt,
anemik, e tė pa afte pėr tė pėrballuar revoltėn nė ngritje
e pėr tė organizuar rezistencėn ndaj saj. Kjo trashėgimi
disfatash, detyroi pushtetin e kohės tė bėnte njė dalje, me
anėn e se cilės tė tregonte forcėn e tij. Kjo lėvizje, u
duk nė thirrjen e shteteve tė pėrgjithshėm (etat generaux),
e cila sipas historianėve tė kohės, ėshtė quajtur fatale.
Kjo mbledhje e tyre ēoi nė vitin 1789 nė shpalljen e
asamblesė kushtetuese.(2) Shtetet e pėrgjithshėm (etat
generaux), pėrbeheshin nga njė asamble me pėrfaqėsues tė
tre rangjeve, qė ekzistonin nė atė kohė nė Francė: klerit,
fisnikėrisė dhe rangut tė tretė qė pėrbėhej nga borgjezia.
Roli i shteteve tė pėrgjithshme ka qenė thjesht
konsultativ. Ata mblidheshin nga mbreti vetėm nė raste
shumė tė rėndėsishme.
Nė kėtė kohė tė turbullt nuk munguan tė hidhen dhe ide tė
Bodenit tė shfaqura nga teoricienė absolutistė, tė cilėt e
mendonin Francėn tė drejtuar nga sovrani (mbreti) dhe
institucione tė themeluar mbi fenė dhe detyrat e ngarkuara
prej saj. Kėto ide konkretizoheshin nė imitimin e modeleve
reale tė kohės, siē kanė qenė Frederiku i Prusisė, Katerina
e Rusisė dhe Jozefi i II-tė i Austrisė. Tė tjerė pranonin
nevojėn e ekzistencės ėė njė shefi tė fuqishėm, i cili tė
ishte i aftė tė impononte kėrkesat e reja tė arsyes
shoqėrore. Pra njė despot duhej, por nuk kishte rėndėsi
secili: njė despot qė do tė penetronte nė frymėn e
shekullit: njė ”luan i bukur”, siē do tė fliste
Volteri dhe njė “tiran i bukur” sic kanė thėnė
fiziokratėt(3). Fiziokracia, ėshtė njė term i krijuar pėr
herė tė parė nga Dypon De Nemur (Pier Samuel), ekonomist
francez, lindur nė Paris (1739-1817). Fiziokraci, do tė
thotė pushtet mbi natyrėn, qė nė vetvete pėrmblidhte njė
doktrinė tė ideve ekonomike, tė cilat vlerėsonin shumė
agrokulturėn si burimin e vetėm tė pasurisė. Pasuesit e saj
janė quajtur fiziokratė. Njėri prej pėrfaqėsuesve kryesore
tė kėsaj teorie Kuesnej (Quesnay), ėshtė autor i tablosė
ekonomike botuar mė 1758. Njė nga dishepujt e mėdhenj tė
tij dhe tė shkollės fiziokratike ka qenė Mirabo
(1715-1789), autor i “Mikut tė njerėzve” ose
traktatit mbi popullsinė (1756). Kjo lėvizje ka ndikuar nė
gjendjen politike tė kohės nė Francė.
Tė gjitha kėto lėvizje tė udhėhequra nga ide e teori tė
reja, krijuan njė proces historik, i cili arriti kulmin nė
verėn e vitit 1789, u radikalizua me diktaturėn
Robespieriste, e cila ra nė qershor 1794, deri nė
shpėrthimin e Napoleon Bonapartit nė dhjetor tė vitit 1799.
Si institucion i rėndėsishėm i kohės mund tė pėrmendet
Asambleja legjislative, e cila doli nga asambleja
kushtetuese me 1 tetor 1791. Shumė nga anėtarėt e saj kanė
qenė juristė dhe Revolucioni Francez, ndryshe ėshtė quajtur
dhe “revolucioni i Juristėve”. Pavarėsisht se
Revolucioni u shoqėrua me akte dhune tė shumta, frymėzimi i
tij qėndroi thellėsisht liberal. Si synim kryesor ka pasur
zhvillimin e individit dhe sigurimin e tė drejtave tė tij.
Ngadhnjimi i njė revolucioni, nuk mund tė mos shoqėrohet me
reforma nė fushėn e sė drejtės, e cila nga ana tjetėr
ndryshon mendjen e individit e krijon njė gjendje tė
stabilizuar tė veprimeve tė tij me shoqėrinė e anasjelltas.
Vėtė krijimi e miratimi i Kodit Civil, ėshtė quajtur si
akti i fundit i Revolucionit francez dhe sipas E. Ludvig
“…akti i parė i diktaturės sė Napoleon
Bonapartit” (3), E. Ludvig “Napoleoni”,
faqe 129.
Para miratimit tė tij, historianėt e sė drejtės pėrmendin
dy periudha mjaft tė dallueshme nga njėra tjetra. Tė pa
barabarta nė kohė, por tė barabarta nga rėndėsia e tyre.
1-E drejta e vjetėr, qė pėrfshin tė drejtėn e brendshme
deri me 14 korrik tė vitit 1789. 2) Tė drejtėn e
ndėrmjetme, qė pėrfshin periudhėn nga 14 korriku i vitit
1789 deri nė miratimin e Kodit Civil.
E drejta e vjetėr pėrsa i pėrket formės, pėrbėhej nga njė
shumėllojshmėri normash, qė mbi tė gjitha nuk ushtronin
autoritetin e tyre nė gjithė territorin e Francės. Nga
njėra provincė nė tjetrėn e drejta civile nuk ka qenė e
njėjtė. Qendra e Francės zbatonte tė drejtėn e shkruar
romake, ndėrsa nė provinca tė tjera zbatohej tė drejtėn
zakonore. Megjithkėtė kjo e fundit nuk ka qenė unike.
Zbatimi i se drejtės zakonore ishte e copėzuar duke
pėrmendur kėtu se edhe e drejta gjermanike ka pasur
ndikimin e saj. Mbi tė njėjtin territor zbatoheshin sisteme
juridike tė ndryshme. I njėjti qytetar, mund tė gjendej nėn
ndikimin e sė drejtės kanonike pėrsa i pėrket martesės se
tij dhe sipas zakonit tė vendit pėr tė zbatohej regjimi
matrimonial. E Drejta e Vjetėr reflektonte gjendjen
politike tė vendit. Kjo duke qenė e drejtė civile e njė
monarkie katolike, mbėshtetej mbi aristokracinė e tokės. E
drejta e ndėrmjetme ndahet nė dy faza; a) faza
revolucionare, qė drejtohej e udhėhiqej nga konventa dhe b)
Faza qė pėrmbledh periudhėn nga Direktorati nė Konsulat dhe
sė fundi ėshtė ndryshimi me i rėndėsishėm: miratimi i Kodit
Civil, i cili shėnon fillimin e njė ere tė re pėrsa i
pėrket ndėrtimit e veprimit tė njė tė drejte civile
moderne.
Pėr sa na pėrket ne shqiptarėve, lidhjet me kėtė Kod janė
shumė tė hershme. Kodi Civil shqiptar, ose siē njihet
ndryshe edhe Kodi i Zogut, shumicėn e lėndės sė tij e ka
marrė nga Kodi Civil francez. Kjo ėshtė njė lidhje e
drejtpėrdrejtė. Nga ana tjetėr ka edhe njė lidhje tė
tėrthortė; edhe ato dispozita qė janė marrė nga kodi civil
italian apo dhe zviceran, origjinėn e tyre e kanė nga kodi
civil i francezėve. Pra e gjithė fryma, qė pėrbėn kodin e
parė civil shqiptar, ėshtė e pėrbashkėt me atė tė Kodeve tė
tjera tė Europės.
«Ligjet, - thotė njėri prej ideologėve tė Revolucionit
Francez, Monteskje, nė veprėn e tij tė shquar ”Mbi
frymėn e ligjeve”, - duhet tė jenė tėrėsisht tė
pėrshtatshėm pėr popullin pėr tė cilin janė bėrė dhe do tė
thoja se do tė ishte vėrtet e jashtėzakonshme nė se ligjet
e njė kombi do tė ishin tė pėrshtatshėm edhe pėr njė komb
tjetėr.»
Pėrhapja e Kodit Civil francez nė vende tė tjera qė me
hyrjen nė fuqi tė tij ku me hir, ku me pahir, tregoi se
mendimi i sipėrm nuk u vėrtetua. Pėrshtatja e tij nė vendin
tonė mbas 125 vjetėve, ishte me tė vėrtetė njė sukses. Veē
tė tjerave ka ndikuar nė pėrpunimin e tij puna e juristėve
tė kohės, tė cilėt duke qenė shqiptarė, njihnin pėrveē
parimeve tė ndėrtimit tė njė kodi modern, edhe gjuhėn
shqipe, doket e psiqikėn e popullit. Historinė e tij,
copėza tė sė drejtės tė vjetėr romake, qė kishin zėnė
rrėnjė nė formėn e normave kanunore, kanė krijuar
psikologjinė e nevojshme pėr ta pranuar kėtė ligj modern,
nga i cili ata do tė ndėrtonin gjithė jetėn e tyre.
”Ndikimi i madh i gjuhės latine shtrihet mbi shqipen
nė fushėn e zakoneve dhe tė dokeve (kalendari i vjetėr
romak, krishtėnimi, etj.” (4) Jup Kastrati, Veprat
albanologjike tė Eqrem Ēabejt, Botim i Jeta e Re, faqe 566,
Prishtinė 1998.
Ndikimi i Kodit tė Napoleonit, nė vende tė tjera, u bė nė
kohė e me mėnyra tė ndryshme. Pushtimet ushtarake tė
Napoleonit, i paraprinin pėrshtatjes sė legjislacionit
francez nė vendet e pushtuara. Shtetet e varura si
mbretėria e Napolit, Dukata e madhe e Badenit (sot Baden
Vyrtenberg, njėsi e veēantė shtetėrore e Gjermanisė, me
kryeqytet Shtutgartin), pranuan tė detyruara kėtė imponim
tė sė drejtės.
Nė shekullin e XIX-tė fryma e Kodit Civil francez, u pėrhap
paqėsisht. Nė atė kohė, ky kod modern kishte vėrtetuar nė
praktikė epėrsinė e tij. U pėrhap nė vende ku Franca si
fuqi koloniale, ka pasur ndikim si nė Haiti, nė provincėn e
Kebekut (Kanada), me 1866, nė republikat jug-amerikane, nė
Luizianė, nė Itali mė 1865, nė Rumani me 1866. Nė Gjermani
e Zvicėr u miratuan kode civile konkurrues me kodin e
Napoleonit, pavarėsisht se ndėrmjet tyre ka pasur njė
ndikim tė ndėrsjelltė. Megjithatė Kodi Civil i Napoleonit,
ėshtė nga ana intelektuale mė i rėndėsishmi e historikisht
mė pjellori.(5) Zwegert dhe H.Kotz: “Njohuri pėr tė
drejtėn e krahasuar” (parimet themelore), botim
shqip, faqe 117.
Kodet prusiane e austriake, thuhet mė tej nė kėtė vepėr, u
dekretuan nga njė despot me ide rilindasi; nė Francė ishte
borgjezia e cila me mjete revolucionare hodhi tej
institucionet sociale tė vjetra tė regjimit tė vjetėr dhe
krijoi shtetin e ri mbi bazėn e parimit tė barazisė tė
qytetarėve dhe pastaj pikėrisht nga kjo situatė krijuan njė
kod, qė pėrfshinte idetė e Revolucionit pėr Liri e Barazi.
Vetėm nė Francė kodi ishte produkt i njė lėvizjeje
revolucionare. Vetėm nė Francė ekzistonte njė pėrputhje e
plotė midis realitetit social dhe idesė tė njė shoqėrie mbi
tė cilėn mbėshtetej Kodi.
Vijon nė numrin e ardhshėm
Njė vėshtrim mbi debatin rreth historisė dhe konceptit tė
Shoqėrisė Civile(4)
Si duhet tė rindėrtohen partitė politike
Nga Neera Chandhoke
Vijon nga numri i kaluar
E gjitha kjo do tė duhet tė bėhet edhepse liderėt
(politikė) e pranojnė se individi modern ka shumė mė pak
kohė pėr politikėn, sesa pandehet zakonisht nė demokracinė
teorike. Unė mendoj se Papandreou, duke marrė kėtė barrė ka
njohur thelbin e “krizės sė pėrfaqėsimit”. Pėr
shkak se partitė kanė vepruar duke shmangur popullin prej
marrjes sė vendimeve qė detyrimisht ndikojnė mbi jetėn e
tyre, tė njėjtėt njerėz kanė humbur interesin ndaj partive
dhe u janė drejtuar organizatave tė tjera me qėllim qė tė
arrijnė synimet si qenie politike. Por pėrderisa
organizatat e shoqėrisė civile kanė limite tė
konsiderueshme, njerėzit janė lėnė pa drejtim nė njė botė
ku qytetari ėshtė reduktuar nė njė konsumator tė vendimeve
qė vijnė nga tjetėrkund.
Nė tė njėjtėn frymė ėshtė edhe shkrimi i Paul Hilder-it pėr
‘openDemocracy’ nė debatin mbi mundėsinė e
politikės sė hapur, ku sugjeron se rinovimi i partive ėshtė
fondamental pėr ēdo njeri qė interesohet pėr ēėshtjet
publike. Partitė janė nė njė gjendje kolapsi, me rėnie tė
anėtarėsisė, pjesėmarrje tė ulėt nė votime, dhe me
zėvendėsim tė ideologjive me drejtimin manaxherial. Duke
marrė sugjerimin e Papandreou-t pėr parti tė hapura, tė
paktėn si njė aspiratė, Hilder lėvron tejetej se si tė
rinovojmė e rienergjizojmė partitė: “sfida jonė ėshtė
t’i ristrukturojmė ato si shtėpi miqsh e shokėsh, ku
kanalizohet dituria jonė kolektive, mė shumė sesa ēmenduria
jonė”.
Hilder sugjeron njė bazė katėrfishe:
-hapjen e plotė tė proceseve tė vendim-marrjes brenda
partive, nė mėnyrė qė kėto makina tepėr burokratike tė
transformohen nė institucione demokratike;
-sigurimin qė partitė janė nė lidhje konstante me
“zėrin” e publikut qė ėshtė i paqartė, pėrmes
referendumesh mbi ēėshtje kruciale, ose duke krijuar
hapėsira pėr pjesėmarrjen e publikut – tė tilla si nė
tė famshmen “pjesėmarrje nė hartimin e
buxhetit” (“participative budgeting”) tė
provuar sė pari nė qytetin brazilian tė Porto Alegres;
-lidhjen (link-imin) e partive nė atė mėnyrė qė ato
t’u kushtojnė vėmendje forumeve opinion-bėrėse dhe
opinion-shkatėrruese qė ekzistojnė sot, nė faqet e
internetit, direkt nga takimet publike nė vende tė
pėrcaktuara;
-zhvendosjen e partive larg nga dominimi i liderve
karizmatikė dhe drejt procedurave qė tė respektojnė
argumetin publik.
E gjitha kjo nuk ėshtė e re; qėllimi i Hilderit ėshtė tė
skicojė ēėshtjet dhe jo t’i riformulojė ato.
Disonananca (mospėrputhja) ndėrmjet partive politike dhe
elektoratit qė ato supozohet se pėrpiqen tė pėrfaqėsojnė,
ka qenė subjekt mjaft i debatuar midis teoricienėve tė
politikės.
Njė industri e tėrė akademike ėshtė e fokusuar nė
rigjenerimin e komunitetit nė tė kundėrt tė shoqėrive tė
pėrēara e tė pandjeshme.
Duke punuar me disa kolegė nė njė projekt kėrkimesh qė
shqyrtonte “krizėn e pėrfaqėsimit” pėrmjet njė
sondimi empirik nė pesė qytete - Delhi, Bangalore,
Coimbatore, Sćo Paulo, and Mexico City – na doli se
njerėzit qė ne pyetėm e kishin humbur shpresėn nė partitė
politike si pėrfaqėsuese tė interesave tė tyre; por ato nuk
kishin shumė shpresa as nė mundėsitė e organizmave tė
shoqėrisė civile pėr ta bėrė kėtė.
Nė Delhi, pėr shembull, qytetarėt qė kėrkonin ndihmė pėr
zgjidhjen e problemeve tė tyre, do t’i drejtoheshin
mė tepėr shtetit pėr ndihmė, pėrmjet kontakteve tė tyre
informale – ngjashėm me grupimet fqinjėsore. Kriza e
pėrfaqėsimit shkon edhe mė thellė; politika informale qė
vjen pėr shkak tė paaftėsisė sė institucioneve politike
ndaē “tradicionale”, ndaē “tė
reja”, pėr tė pajtuar interesa tė ndryshme, e ka bėrė
jetėn politike tė pasigurt dhe tė paparashikueshme. Mungesa
e institucioneve politike, tė afta pėr t’u dhėnė
drejtim politikave, shpie drejt gjithfarėlloj praktikash
politike tė padėshirueshme, tė cilat koncentrohen jo nė
mėnyrat qytetare tė pėrfaqėsimit, por nė ato etnike.
Detyra e pajtimit tė zėrave tonė politikė tė pėrēarė do tė
bjerė pashmangshmėrisht mbi partitė politike. Por prej
ēfarė pike zotėruese (avantazhuese) do tė vendosin ato
ndėrmjet interesash rivale madje tė pakrahasueshme? Detyra
e pajtimit (agregatimit) tė atyre ēka duken si interesa
divergjente nė rritje, a nuk do t’u japė partive edhe
mė shumė pushtet se mė parė? Mos jemi tė dėnuar me
nėnshtrim ne qytetarėt e zakonshėm?
Nė zemėr tė debatit tė shoqėrisė civile ėshtė ēėshtja e
agjencisė demokratike. A mundemi “ne populli”
tė drejtojmė (shpiem) njėkohėsisht edhe tregun, edhe
shtetin, drejt shoqėrive ku dhembshuria dhe bashkėpunimi
janė vlera qeverisėse, siē sugjeron Michael Edwards-i? Unė
do tė dėshirojė tė mendoja ashtu. Por nėse koncepti i
“shoqėrisė civile” ėshtė tė luajė njė rol
udhėheqės nė kėtė, atėherė ajo ka nevojė gjithashtu tė
marrė masat pėr anėt e poshtme dhe anėt e errėta tė jetės
demokratike.
Fund
Pėrktheu: Neritan Kolgjini
Publikuar nė anglisht nė “openDemocracy.net” mė
17.03.2005, me titullin: Ēfarė dreqin ėshtė “shoqėria
civile”?
Nekrologji
Njė jetė nė shėrbim tė Mbretit dhe Legalitetit
Para disa ditėsh u nda nga jeta, nga familjarėt e tij tė
nderuar, bashkėluftėtarėt, miqtė dhe tė afėrmit, legalisti
i njohur z.Bajram Biba. Bajrami lindi mė 15 tetor 1928 nė
trevėn nacionaliste tė Qafė-Murrės sė rrethit tė Dibrės, nė
njė familje me tradita tė shquara atdhetare, e njohur jo
vetėm nė kėtė rreth, por edhe mė gjerė.
Studimet e para Bajrami i kreu nė fshatin e tij tė lindjes
dhe, mė vonė, i vazhdoi ato nė Shkollėn Normale tė
Elbasanit.
Pushtimi i vendit nga Italia fashiste, e detyroi Bajramin
qė tė linte librat dhe t’u bashkėngjitej forcave tė
rezistencės zogiste ndaj pushtuesve, si dhe tė merrte pjesė
aktivisht, me armė nė dorė, nė formacionet luftarake
nacionaliste.
Me mbarimin e LDB, si shumė familje tė tjera atdhetare,
edhe familja e tij do tė provonte mbi kurriz persekutimin
dhe ashpėrsinė e luftės sė klasave, qė sistemi komunist
ndėrmori ndaj familjeve nacionaliste. Megjithatė, pėr shkak
tė mungesave nė mėsues tė kualifikuar, gjatė viteve
1950-1960 Bajrami punoi si arsimtar nė fshatrat mė tė
thella tė rrethit tė Dibrės, si nė Zall-Reē, Zall-Dardhė,
nė kufi me Kukėsin e deri nė Okshtunin e largėt, qė
kufizohet me Librazhdin.
Meqė lufta e klasave, herė ngrihej e herė ulej, nė vitin
1960, nė njėrėn nga periudhat e acarimit tė saj Bajramin e
pushojnė nga puna e nderuar e arsimtarit, me motivacionin
“i deklasuar dhe i papėrshtatshėm nga pikėpamja
politike e klasore”.
Nė pėrpjekje pėr t’i bėrė ballė vėshtirėsive
ekonomike, nė vitin 1967 Bajrami shpėrngulet familjarisht
nė qytetin e Laēit, duke punuar pėr tė siguruar jetesėn,
rritur dhe edukuar fėmijėt, nė sektorin mė tė vėshtirė tė
ndėrtimit.
Nė vitet 1970-1974 ai vazhdoi dhe mbaroi shkėlqyeshėm
shkollėn e Mesme tė Ndėrtimit. Pas kėsaj punoi pėr njė vit
si teknik ndėrtimi, por menjėherė, por menjėherė, hijet e
zeza tė pėrndjekjes dhe luftės sė klasave, sinjalizuan se
nė strukturat shtetėrore kishte depėrtuar njė person me
biografi dhe prejardhje zogiste. Me urgjencė e pushojnė nga
puna si teknik dhe e dėrgojnė tė punojė nė punėt mė tė
rėnda nė ndėrtim, ndonėse me moshė tė thyer.
Zhvillimet demokratike pas vitit 1990, ngjallėn edhe pėr
Bajramin shpresėn e pėrmbysjes sė atij sistemi, nga i cili
kishte vuajtur njė popull i tėrė.
Qė nė fillim Bajrami do t’i bashkangjitej nismėtarėve
tė riorganizimit dhe rithemelimit nė atdhe tė Partisė
Lėvizja e Legalitetit.
Kontaktet e para pėr kėtė qėllim, Bajrami do t’i
realizonte me zotėrinjtė Ramiz Mena dhe Ahmet Kolgjini.
Mė vonė, nė shtėpinė e tij nė Laē, do tė organizohej edhe
takimi i parė midis legalistėve, qė do tė shėnonte edhe
fillimin e punės sė organizuar tė partisė. Kjo mbledhje do
ta zgjidhte Bajramin kryetar tė parė tė Degės sė PLL, pas
50 vjetėsh tiranie.
Kongresi i XII i PLL e zgjodhi Bajramin anėtar tė Kėshillit
Kombėtar. Duke qenė kryetar i Partisė pėr Degėn e Kurbinit,
ai do tė ishte njėkohėsisht edhe anėtar i Kryesisė sė
Partisė.
Gjithmonė i papėrtueshėm dhe aktiv, do tė ndjehej
kontributi i tij edhe nė rezultatet qė do tė arrinte PLL-ja
e Degės Kurbin.
Bajrami do tė zgjidhej anėtar i kėshillit bashkiak pėr
qytetin e Laēit, ku do tė spikaste pėr fisnikėrinė,
konstruktivitetin, thjeshtėsinė, korrektėsinė dhe
pėrkushtimin e tij qytetar.
Bajrami do tė pėrjetonte me gėzim ardhjen pėrfundimtare tė
NMT Mbretit Leka I-rė nė atdhe. I gjithė predispozicioni i
tij ishte qė tė punohej vazhdimisht pėr fitoren e Monarkisė
konstitucionale, me NMT Leka I nė Fronin mbretėror.
Nė vazhdėn e angazhimit tė tij pėr realizimin e kėsaj
dėshire, mė datėn 15 prill 2005, njė sėmundje e rėndė e
shkėputi nga shokėt e tij tė idealit, duke lėnė nė
pikėllim familjen, djemtė dhe vajzat, miqtė, shokėt dhe tė
afėrmit.
Me humbjen e tij, familja humbi prindin dhe bashkėshortin
shembullor, miqtė dhe tė afėrmit humbėn njeriun gojėmbėl
dhe tė dashur, ndėrsa PLL humbi njė nga anėtarėt idealistė
mė tė vendosur dhe bashkėluftėtarėt humbėn vėllanė me tė
cilin ndanė hallet dhe mundin gjatė pėrpjekjeve pėr
ringritjen dhe konsolidimin e PLL, pėr kauzėn e sė cilės ai
u pėrkushtua deri nė ēastet e fundit tė jetės.
Jeta dhe puna e tij do tė mbeten shembull dhe model pėr
mbarė legalistėt, tė cilėt idealet dhe amanetet e tė
paharruarit Bajram Biba do t’i pėrmbushin me nder.
Kryesia e PLL
Senati i Veteranėve
Redaksia e gazetės “Atdheu
__________________________________________________
Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around
http://mail.yahoo.com
------------------------ Yahoo! Groups Sponsor --------------------~-->
In low income neighborhoods, 84% do not own computers.
At Network for Good, help bridge the Digital Divide!
http://us.click.yahoo.com/HO7EnA/3MnJAA/E2hLAA/KDuplB/TM
--------------------------------------------------------------------~->
Mos harroni se Shqiperia eshte nje Liste Informative Kombetare Shqiptare, synon ne nxitjen e atedhedashurise, tek te gjithe shqipetaret pa dallim Krahine, besmi dhe seksi. Me parimin : Me i nderuari nga ne eshte nacionalisti dhe ai qe i sherben me shume ceshtjes kombetare... Per kete jane te ftuar te gjithe shqiptaret kudo qe ndodhen qe te kontribojne ne rritjen e atedhedashurise nder shqiptar...
Per tu anetaresuar ne liste e-mailo:
shqiperia-subscribe <at> yahoogroups.com
Per ta lene listen e-mailo:
shqiperia-unsubscribe <at> yahoogroups.com
==================================================================
Yahoo! Groups Links
<*> To visit your group on the web, go to:
http://groups.yahoo.com/group/shqiperia/
<*> To unsubscribe from this group, send an email to:
shqiperia-unsubscribe <at> yahoogroups.com
<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:
http://docs.yahoo.com/info/terms/