Për disa dashuria është një magji që e dëshirojnë fuqishëm. Sepse dashuria që përjeton njeriu ku bashkohet me të dashurën është entuziazmi më i ëmbël i gëzimeve. Njeriu lidhet me jetën dhe shijon çdo gjë të saj. Edhe sikur të mos bashkohen, ngandonjëherë të dashuruarit dinë të kënaqen madje me këtë veprim dhe të jetojnë duke ëndërruar të dashurën.

Vetëm se përveç atyre që e sublimojnë dashurinë, që pretendojnë që ky zjarr e bën më të pjekur njeriun, e lartëson atë, ka edhe nga ata që e shikojnë dashurinë si humbje, si diçka të dëmshme.

Po pra, sipas disa të tjerëve dashuria është humbje. Dashuria është një fatkeqësi që mbyll të gjitha dyert e lumturisë. Kur i dashuruari ‘bie në rrjetë’, ai privohet nga qetësia dhe gëzimi i jetës. Dashuria ia qep gojën njeriut, e bën atë skllav e rob të saj. Kjo është arsyeja që një pjesë e atyre që e dinë se sekreti i dashurisë është një provim i vështirë këshillojnë qëndrimin larg dashurisë, e dënojnë atë. Sipas atyre rënia në dashuri e mashkullit ose e femrës ka shumë anë të dëmshme. Në qoftë se njeriu është gati për të rënë në dashuri ai duhet të marrë urgjentisht masat. Duhet ta largojë mendjen nga historia dhe emocionet e dashurisë duke u orientuar tek bisedat me njerëzit e artit, mendimit dhe të shkencës.

Në këtë pjesë të rubrikës tonë për dashuritë e mëdha në histori do të flasim për historinë e sovranit Sulltan Jëlldërëm Bajazit, i cili siç pretendojnë historianët ‘shkoi dëm’ për shkak të dashurisë dhe e çoi Shtetin e ri Osman në periudhën e ndërqeverisjes. Sipas disa historianëve dashuria e Jëlldërëmit ishte arsyeja e rënies së rij nga maja e qiellit në tokë, kurse sipas disa të tjerëve kjo është vetëm një gojëdhënë.

Por ai që e dëgjon historinë është ai që nxjerr mësime edhe nga gojëdhënat.

Nuk ka dyshim që sulltan Jëlldërëm Bajaziti (rrufeja) ka qenë një nga padishahët më të talentuar dhe të aftë të historisë osmane. Ai ishte i shkathët, mendjemprehtë, i zgjuar, i vendosur dhe besnik ndaj shtetit. Gjatë kohës që sundoi ai la gjurmë të forta me ngadhënjimet që kishte bërë, në zemrën e popullit ai kishte fituar respekt ashtu si të parët e tij, Osman dhe Orhan Beu. Por siç rrëfejnë historianët ajo që e rrëzoi përtokë Jëlldërëm Bajazitin ishte dashuria që i kishte verbuar sytë. Sukseset që kishte arritur gjatë të gjithë jetës i humbi si pasojë e dobësisë që kishte ndaj femrës që dashuronte.

Jëlldërëm Bajaziti ishte djali i Sulltan Murat Hanit dhe nipi i Orhan Beut. Në fron ai kishte hipur pas vdekjes së babait dhe kishte shënuar shumë suksese, të cilat e shkruan me germa të arta emrin e tij në histori. Ai nuk ishte vetëm një komandant i mirë, por ishte edhe një burrë shteti i mirë. Llagapin “Jëlldërëm” (rrufeja) e kishte marrë falë aftësive superiore dhe shkathtësisë që kishte treguar nëpër betejat që kishte marrë pjesë që kur ishte princ i kurorës. Ai ishte i famshëm për hyrjen e rrufeshme në luftë nga një skaj dhe daljen shëndoshë e mirë nga radhët e ushtrisë së armikut. Pas vdekjes së babait ai u dha fund menjëherë grindjeve për fronin e padishahut duke vërtetuar edhe një herë se e meritonte titullin “rrufeja” që i ishte vendosur. Por ai nuk kishte dijeni se në Betejën e Kosovës, ku luftoi sërish si një rrufe dhe e mundi ushtrinë serbe, do të njihej me një bukuroshe, e cila më vonë do t’ia ndërpriste atij këtë vrull. Ai ishte aq i vendosur sa që për hir të kësaj dashurie të prishte marrëdhëniet me Emir Sulltanin, dijetarin e njohur të fesë islame në Shtetin Osman.

Në Betejën e Kosovës nuk ishin mundur vetëm serbët, në këtë luftë ishte vrarë edhe mbreti serb. Jëlldërëm Bajaziti bëri paqe me serbët dhe në vend të mbretit të vdekur emëroi djalin e tij dhe e bëri këtë vend vasal të Shtetit Osman. Si nevojë e politikës së kohës marrëveshja kishte edhe një pikë të veçantë, sipas të cilës vajza e Mbretit Llazar, Princesha Maria Olivera Despina do ti jepej për grua sulltan Jëlldërëm Bajazitit. Pasi edhe Jëlldërëmi kishte rënë në dashuri me vajzën që kishte parë në çadrën e Mbretit Serb në fushën e betejës. Kjo dashuri do ta linte atë më vonë në situata shumë të vështira.

Pas bërjes së kësaj marrëveshjeje Olivera u martua me sulltanin Jëlldërëm. Sovrani osman ishte i dashuruar marrëzisht pas kësaj princeshe. E merrte atë me vete në çdo vend që shkonte dhe siç rrëfejnë disa historianë ai nuk ia bënte asnjëherë fjalën dysh asaj. Aq sa ka historianë që thonë se sulltani e merrte me vete sa herë që shkonte në luftë. Sytë e sulltanit Jëlldërëm Bajazitit ishin verbuar nga dashuria që ushqente për këtë princeshë serbe. Madje ishte pikërisht princesha ajo që e kishte mësuar të konsumonte alkoolin dhe të humbiste veten në botën mashtruese të dëshirave deri sa e la (pijen) me presionin e kreut të çështjeve fetare të shtetit.

Vetëm se Jëlldërëm Bajazi ishte i dashuruar marrëzisht me këtë grua. Kur zjarri i dashurisë ndizej në zemrën e dikujt, atëherë ajo (dashuria) bëhej mbreti i të gjithë trupit dhe gjymtyrëve të tij. Zemra vulosej dhe nuk ndriçonte më si më parë, mushkëritë digjeshin e shkrumboheshin, mendja dhe logjika tani i bindeshin vetëm urdhrave të dashurisë. Përveç gruas që dashuronte, në botë nuk ekzistonte asnjë gjë tjetër që ta bënte Bajazitin të lumtur.

Despina ishte mjaft e zgjuar, ambicioze, e mençur dhe dinake. Kur u bë gruaja e sulltanit osman si vajza e Mbretit serb Lllazar që vdiq në betejën e Kosovës emrin e kishte ndryshuar në Sulltanesha Aishe. Por dëshirën e saj për të marrë hakun e babait të saj nuk e pengoi dot as dashuria absolute dhe e pafund e Jëlldërëmit. Ndërkohë që kishte një ndikim kaq të madh tek sulltan Jëlldërëm Bajaziti nuk e kishte aspak të vështirë ta orientonte atë në vendimet që merrte në shërbim të këtij qëllimi që i kishte vendosur vetes.

Kur Timuri, një sundimtar tjetër turk, vendosi të vinte në Anadoll dhe të luftonte me osmanët, Despinës i kishte rënë në dorë një shans i mirë për të realizuar synimet e saj. Nëpërmjet burrit të saj, Sulltan Jëlldërëm Bajazitit, ajo ftoi vëllain e mbretit serb, Stefanin, dhe siguroi që Stefani të vinte në Anadoll me një ushtri me 20.000 mijë ushtarësh. Serbët do të luftonin përkrah Jëlldërëm Bajazitit kundër Timurit.

Në prag të luftës bejlerët (prijësit) turkmenë që mbanin një qëndrim ndërmjet Timurit dhe Bajazitit, dërguan të urtët dhe përfaqësuesit e tyre për të biseduar me Sovranin Osman dhe i bënë këtij thirrje për pajtim. Vetëm se i ndikuar edhe nga Despina dhe xhaxhai i saj, Stefani, Sulltan Jëlldërëm Bajaziti përherë i ktheu pas ndërmjetësuesit duke u dhënë përgjigje negative. Për më tepër para dhe gjatë luftës sulltani osman kishte masakruar 200.000 turkmenë pavarësisht paralajmërimeve dhe qëndrimit opozitar të Emir Sulltanit.

Duke i besuar edhe mbështetjes serbe në vitin 1402 Jëlldërëm Bajaziti u bë pjesë e një prej luftërave më të dhimbshme të historisë. Të dy sovranët turq bashkë me ushtritë e tyre i përveshën shpatat dhe luftuan kundër njëri-tjetrit.

Beteja u zhvillua në fushën e Ankarasë dhe në momentet më të vështira të saj ushtarët serbë që kishin ardhur në ndihmë të Jëlldërëmit jo vetëm që nuk e ndihmuan atë por me sjelljet e tyre si para ashtu edhe gjatë luftës prishën moralin ushtrisë osmane. Fati i luftës ndryshoi kur në anën e Timurit kaluan edhe principatat e Kara Tatarëve dhe ato Turkemene, të cilat ishin të zemëruara me Jëlldërëmin. Fundi fatal rezultoi me fitoren e Timurit dhe disfatën e Jëlldërëm Bajazitit.

Nuk dihet se sa korrekt janë historianët në përcaktimet e tyre që dashurinë e Jëlldërëmit ndaj Despinës e rendisin në mesin e shkaqeve që e çuan Shtetin Osman në periudhën e ndërqeverisjes, por rapsodët popullorë gjendjen e sundimtarit osman e kanë shprehur shumë bukur përmes këtyre vargjeve.

“Shpejtësia” ishte karakteri i tij,

Shumë shpejt edhe jetoi,

Me shpejtësinë e rrufesë fitoret i korri,

Me shpejtësinë e rrufesë dashuroi,

U ngrit në qiell si rrufe,

Dhe ra po si rrufe.

Shpresa e fundit
Claude Vigée

Ç’do të mbetet prej nesh më
në fund,
ndofta veç

ky zjarr i mpakur mërqesh
i mërdhirë
që tymon akoma fare sheshazi gjatë
ndoca netësh dimërore
midis dy kërcunjve prej shelgjesh
gri dhe të zinj,

mbrapa pyllit të vogël të
shtogjeve dhe aheve
të varrosur nga moçalishtja e rëndë e
Rhinit plak
nën një qefin hëne, në
mjegullimën e përjetshme.

“Shems” është një fjalë arabe që ka kuptimin “diell”. Për popullin e Anadollit kjo fjalë ku simbolizohen prarimet apo ndriçimet ,nuk është aspak e huaj. Sepse kjo fjalë përdoret edhe për të shprehur lëvdatat edhe si emër mashkulli. Por këtë emër e kanë bërë të famshëm tre personalitete të mëdha. Për të tre ata mund të thuhet se shihen si një diell që ka lindur në Anadoll.

I pari prej tyre është Haxhi Akshemsedini (Shemsedini i bardhë)i cili njihet si person që e rriti Sulltan Mehmet Fatihun; i dyti është Shemsi nga Tebrizi mik i vjetër i Mevlanës dhe nxënësi i tij; dhe i treti Prof. Shemseddin Sivasi nga Tokati, i madhi i rrugës së vetmisë ose siç i thoshin ndryshe i famshmi “Kara Shems”.

Dy të parët ishin bërë tepër të famshëm, kurse Kara Shemsi në krahasim me ta kishte fituar një famë më modeste kështu që tek masat e gjera nuk njihej edhe aq. Ndërkohë që ai me personalitetin e tij shpirtëror si dhe me veprat e shumta që pati shkruar përfaqëson njërin prej perlave më të rralla të Detit të Njohurive të Anadollit.

Kështu të nderuar dëgjues edhe ne, programin e sotëm e rezervuam për të, për këtë dijetar të pashembullt.

Shemsedin Sivasi, ky diell shpirtëror i Anadollit, dhe i vetmi i asaj kohe, ka jetuar në shekullin e 16-të dhe është një dijetar feje dhe mistik i madh. Për shkak se ishte ezmer dhe lëkuren e kishte si të djegur nga dielli i thoshin Kara Shems (Zijoshi Shems).Ai pati lindur në Tokat dhe duke qenë se i ati ishte një mistik i njohur, qysh në fëmijëri pati marrë një arsimim të mirë. Në rini vjen në Stamboll, ku për një farë kohe i vazhdon aty studimet duke marrë mësime mistike nga personalitete të rëndësishme të asaj kohe. Shumica e mësuesve të tij shihnin tek ai një talent dhe dijetar të madh dhe e kishin vënë re se tek shkencat e njohura dhe të panjohura ai do të arrinte në majat më të larta. Pasi u diplomua si një specialist në teologji, emërohet si mësues në njërën prej medreseve të Stambollit (që sot ka kuptimin e pedagogut). Thuhet se një ngjarje që jetoi ai kur ishte në këtë detyrë u bë shkak që atij t’i ndryshojë komplet rrjedha e jetës. Thuhet se në një polemikë që ishte jetuar midis burokratëve të nivelit të lartë dhe njerëzve të fesë, ai kishte vënë re se si njerëzit për të garantuar pozitat mund të bënin lëshime, fakt që e kishte tronditur atë pa masë. Kështu pra ai nga ky shkak e kishte lënë detyrën dhe për tu bërë haxhi kishte marrë rrugën për në tokat e shenjta.

Pasi kthehet prej haxhillëkut në fillim vete në vendlindje, në Tokat, dhe pastaj me ftesë të një valiu ai kalon në Sivas ku do të qëndrojë gjatë gjithë jetës. Me kohë, ai krijon në Sivas një qendër besimtarësh përreth së cilës ndërtohet një lagje e madhe, një qendër ku për shkak të dijenive shkencore dhe të personalitetit të tij të madh, mund të thuhet se aty rrihte zemra e qytetit.

Gjatë gjithë jetës së tij Shemsedin Sivasi bëhet një njeri aksionesh të mëdha. Ai ishte një personalitet që i ndiqte mendimet dhe lëvizjet politike të kohës, që bënte përpjekje të mëdha në fushën e shërbimeve sociale dhe ndërkohë një udhëheqës shpirtëror për mijëra njerëz që kishte përreth. Kur ishte në moshën 80 vjeç ai merr pjesë në fushatën e Eriut të Sulltan Mehmetit të III-të ku pasi kreu shërbime të mëdha kthehet në Sivas ku ndërron jetë. ”Thonë se kur vdes dijetari, ka vdekur edhe shkenca“. Ja pra edhe me vdekjen e tij një gjendje e tillë u krijua. Një masë e paparë ndonjëherë, mblidhet për t’i dhënë lamtumiren e fundit Kara Shemsit.

Qysh nga krijimi i Hazreti Ademit e deri në ditët tona, tek bota e brendshme e njeriut është zhvilluar një luftë e madhe, një betejë midis arsyes dhe ambicies.

Dijetarët kanë përgatitur taktika që në këtë luftë të dalë fitues arsyeja, pra ata janë si gjeneralë që kanë përgatitur strategji lufte. Luftëtarëve që luftojnë kundra ambicieve, ata i kanë mësuar si t’i përdorin armët dhe si ta njohin armikun. Praktika me e rëndësishme në këtë rrugë është që të pajisesh me një moral të bukur, pra me një moral të tillë i cili do t’i hapë dyert e fitores. Dhe Shemsedin Karai si një dijetar me të tilla bindje shkruan një numër të madh veprash. Ashtu si Junus Emreja ai shkruan një numër të madh poezish si dhe libra teologjie. Lexuesit, tek këto libra ai i drejtohet me fjalët : “O shpirt” ose “O vëlla “, kështu që ky sinqeritet ua fiton atyre zemrën menjëherë. Shemsedin Karai predikon : zemërgjerësinë, modestinë, kursimin, mirënjohjen dhe sinqeritetin. Edhe ai vetë tregonte sinqeritet ndaj njerëzve. Askënd që i trokiste në derë ai nuk e kthente mbrapsht, ai bënte lutje për secilin dhe për ata që ishin në gjendje të vështirë ai u gjente zgjidhje. Ai përdorte një gjuhë të ëmbël dhe dukej sikur derdhte një shi bereqeti ndaj njerëzve që i kërkonin ndihmë:

Ai thotë :

Ta rrëmbeva zemrën o e shkreta bukuri,

Mbaje mirë zinxhirin e dashurisë, që të mos ndahen të dashuruarit,

Për të devotshmit porositëm mesxhide dhe medrese

Që t’i lutemi Zotit na mjaftojnë edhe gërmadhat.

Shems Sivasi ka shkruar një libër që sipas gjuhës së vjetër titullohej “morali i mirënjohjes”, pra një libër mbi zakonet e mira. Në këtë libër ai pasi i lavdëron një për një këto sjellje të mira, i dënon edhe sjelljet e këqija. Si p.sh. zemërimin pa vend, ose ambiciet e tepruara, sjelljet e pasinqerta, neglizhencat apo pëlqimin e vetes.

Shemsedin Sivasi na bën fjalë për katër virtyte: Drejtësia, dituria, zemërgjerësia dhe pasuria shpirtërore. Dhe kuptimin e moralit ai e vendos mbi këto katër virtyte. Drejtësia, –thotë ai,- i duhet çdo njeriu sepse njerëzit duke qenë se jetojnë brenda një strukture shoqërore, mos ekzistenca e drejtësisë krijon vështirësi serioze. Është kjo arsyeja që Kara Shemsi i kushton një rëndësi të madhe të drejtave të njeriut. Në librin që ai e shkroi në shek. e 16-të duhet qëndruar me kujdes mbi këtë temë sepse në qoftë se tani në kohët moderne bëhet fjalë “mbi të drejtat themelore të njeriut” dijetarët e Anadollit e kanë hedhur mendimin mbi këtë temë qysh në ato kohëra.

Kara Shemsi thotë se tek njeriu duhet bërë një zakon i pashmangshëm të ecurit pas diturisë. “Sepse si mund ta njohë njeriu Zotin që është krijuesi i tij?”, thotë ai. Dhe nuk është vetëm kjo. Historia e botës është histori e çdo njeriu dhe injoranca bëhet shkas i katastrofave të mëdha. Prandaj që të mos përjetohen këto katastrofa Kara Shemsi rekomandon që të bëhemi nxënës të shkencës. Edhe zemërgjerësinë dijetari i madh e vlerëson shumë. Sepse sipas tij zemërgjerësia është një trimëri. Ajo sfidon ambiciet e njeriut. Po nuk sakrifikoi njeriu, deri ku mund të shkojë? Dhe në fund Shems Sivasi thekson pasurinë shpirtërore. Njeriu që nuk e ka zemrën të gjerë dhe të pastër edhe sikur të zotëroje gjithçka, duhet ta dijë mirë se ai është i tharë, pa shpresë dhe i varfër, –thotë ai.

Ai thotë :

Askush nuk e arrin dot zotin pa jetuar së bashku

Porta nuk i hapet atij që nuk e ka zemrën e pastër.

Në historinë turke ka shumë gra heroike, arkitekte të sa e sa punëve të rëndësishme, duke filluar nga mbrojtja e atdheut e deri në organizimin e popullit, nga arti e deri tek shkencat e natyrës si mjekësia etj. Por për fat të keq emrat e tyre nuk njihen shumë, për to nuk flitet aq sa duhet. Një prej këtyre grave të suksesshme është edhe Alltun Xhan Hatunia, gruaja e Turrull Beut, një nga sundimtarët e Shtetit Selçukas. E lidhur me një dashuri të thellë me Turull Beun, Alltun Xhan Hatunia për shkak të punëve që ka bërë me një dashuri të madhe që ushqente për burrin e saj ka zënë vend në histori si Gruaja që ka Shpëtuar Shtetin Selçukas.

Alltun Xhan Hatunia para se të martohej me Turull Beun kishte bërë një martesë politike me Harzemshahun dhe nga kjo martesë kishte sjellë në jetë një djalë me emrin Enusirevan. Por me vdekjen e Harzemshahut ajo kishte mbetur vejush që në moshë të re.

Banorët e fiseve endacake turke e donin dhe e respektonin shumë këtë grua me moral të bukur, të zgjuar dhe të kulturuar. Turrul Beu kur e pa një ditë Alltun Xhanen brenda një parie politike ishte impresionuar shumë jo vetëm nga karakteri e virtytet e saj të larta, por edhe nga bukuria që kishte.

Sulltani Selçukas Turull Beu në kuadër të marrëdhënieve që u zhvilluan me kalimin e kohës ndërmjet fisit të Harzemshahëve dhe Selçukasve pati rastin ta njohë më nga afër Alltun Xhanen dhe ra në dashuri me të. Kur e pa se ishte i përshtatshëm edhe terreni politik me rastin më të parë i propozoi Alltun Xhanes të martohej me të. Alltun Xhan Hatunia ishte në dijeni të dashurisë dhe interesit që tregonte Sulltani Selçukas për të dhe e pranoi propozimin e Sulltanit dhe u martua me të. Pasi edhe vejusha e bukur kishte rënë në dashuri me Turull Beun.

Alltun Xhan Hatunia ishte një grua turke që kalëronte e mbante shpatë me vete. Sipas traditës së trashëguar nga Azia Qendrore ajo jo vetëm që e ndihmonte Turull Beun në kryerjen e detyrave shtetërore duke e këshilluar atë, por ajo ishte aq trime dhe e zgjuar sa të komandonte e t’u printe ushtarëve në luftë kur e kërkonte nevoja. Qëllonte me shigjetë, kalëronte krah për krah me burrin në lëndinat e gjelbra. Të dy së bashku bënin një jetë besnike dhe të përkryer.

Ndërsa martesa e Alltun Xhan Hatunes dhe Turull Beut vazhdonte me një dashuri të madhe, edhe Shteti Selçukas e rriste çdo ditë e më shumë fuqinë e tij. Tani fama e Shtetit Seluçukas ishte përhapur gjithandej. Por në qoftë se ky shtet ndodhej në periudhën e apogjeut, natyrisht që ai do të përballej edhe me provime të mëdha. Në kohën kur Shteti Selçukas ishte në periudhën më të zhvilluar të tij, Ibrahim Jënall, vëllai i gjetur i Turull Beut, gjeti rastin dhe organizoi një kryengritje. Shfrytëzoi kushtet kur posti i kalifatit të Turull Beut nuk gjendej në Bagdad dhe shkaktoi kryengritje në Hemedan duke u bashkuar me armiqtë e Shtetit Selçukas.

Kur e mësoi tradhtinë Turull Beu la në Bagdad familjen dhe parinë e shtetit duke ia besuar mbrojtjen e tyre gruas së tij, Alltun Xhanes, dhe u nis menjëherë me ushtrinë e tij për të shtypur kryengritjen. Por duke ndërhyrë me nxitim dhe pa bërë përgatitjet e nevojshme dhe duke qenë se kryengritja mbështetej edhe nga armiqtë e tij nuk e pati të lehtë që ta shtypte atë. Për më tepër sipas lajmit që kishte mbërritur në Bagdad, Turull Beu ishte kapur rob.

Alltun Xhania ishte rrënuar moralisht kur kishte marrë këtë lajm. Ishte çoroditur dhe nuk dinte si të vepronte përballë atyre që i kishin ndodhur burrit të saj, të cilin e donte me një pasion të madh. Një njeri tjetër që ishte shqetësuar po aq sa Alltun Xhan Hatunia për këtë lajm të rëndësishëm ishte edhe kalifi i Abasive. Kalifi më shumë se për gjendjen e Turull Beut shqetësohej për pushtetin selçukas, pra për të ardhmen e shtetit. Duke e vlerësuar situatën edhe me vezirët (ministrat) e Shtetit Selçukas u vendos që në postin e mbetur bosh të Turull Beut të ngjitnin urgjentisht djalin e Alltun Xhan Hatunes.

Gruaja e Turull Beut, Alltun Xhan Hatunia e kundërshtoi me forcë këtë vendim, pra sjelljen e djalit të saj në vend të Turull Beut, edhe pse ishte djali i saj i vërtetë dhe pavarësisht fjalëve të përhapura sikur burri i saj ishte kapur rob, madje kishte vdekur. Ndërkohë që Alltun Xhan Hatunia falë sundimit të djalit të saj në mungesë të Turull Beut mund të bëhej më e fuqishme, madje duke qenë zëvendësja e tij mund ta drejtonte vetë shtetin. Por zemra e saj digjej nga malli dhe besnikëria qe kishte ndaj burrit.

Alltun Xhania kaloi menjëherë në veprim kur dalloi ambicien e djalit të saj për t’u bërë sulltan duke marrë fuqi edhe nga kalifi i Abasive dhe duke pasur me vete edhe përkrahjen e disa vezirëve. Ajo arriti t’u bëjë ballë lojërave që luheshin për pushtet me besimin që kishte në dashurinë e madhe që ushqente për Turull Beun dhe duke menduar se ardhmja e shtetit varej nga burri i saj. Kur e pa që djali i saj do ti kërkonte të ngjitej në fron e mbylli atë në qeli. Pastaj me guximin dhe fuqinë që kishte krijoi një ushtri duke përdorur autoritetin dhe prestigjin që gëzonte tek turkmenët. Me një guxim të paparë vendosi shpatën në brez dhe doli në krye të kësaj ushtrie. U nis menjëherë në ndihmë të burrit të saj, Turull Beut duke vrapuar në radhët e para mbi kalë.

Alltun Xhan Hatunia luftoi me heroizëm kur u përball me kryengritësit dhe arriti ti shpartallojë ata. Pastaj ndoqi një politikë të zgjuar falë vullnetit që ishte dhe atyre që kishte mësuar ndërsa ishte duke ndihmuar burrin e saj, Turull Beu. Më në fund arriti ta shpëtojë Turull Beun nga rrethimi. Kështu ajo jo vetëm që ia riktheu fronin të zotit, por parandaloi luftën për pushtet, një luftë që mund të kishte sjellë përçarjen e copëtimin e Shtetit Selçukas, duke penguar kështu edhe shkatërrimin e këtij shteti. Ajo që i kishte dhënë kaq shumë zemër Alltun Xhanes ishte se Turull Beu nuk ishte vetëm sovrani i Shtetit Selçukas, por edhe i zemrës së saj.

Gjatë shkrimit të historisë dashuria zë një vend aq të rëndësishëm sa që rrjedhën, fatin e saj ajo e ndryshon pa u diktuar fare nga të tjerët. A nuk është pushteti i dashurisë ai që është më i mprehtë se tehu i shpatës, më i fortë se urdhri dhe më i fuqishëm se ushtritë.

Dashuria e Alltun Xhanes ishte një dashuri aq hyjnore, sa që lartësinë e saj e vërtetoi edhe një herë para se të jepte shpirt. Kur e kuptoi se nuk do të shpëtonte nga kthetrat e sëmundjes që e kishte kapur, para se të vdiste kërkoi ti vinte pranë Sulltan Turull Beu. Megjithëse ishte shumë e dashuruar me Turull Beun dhe besnike ndaj shtetit, në emër të së ardhmes së shtetit kjo grua e lartë i la Turull Beut këtë testament:

“Pas vdekjes time bëj të pamundurën dhe martohu me vajzën e Kalifit. Kështu do të gjesh edhe dashurinë e kësaj bote, edhe të botës tjetër të ahiretit”.

A ishte dashuria ajo që kërkonte të mirën e atij (burrit) edhe në momentin që po ndahej nga i dashuri i saj? A mendonte dhe kërkonte e dashura në këto momente atë që kishte dashur më parë? A vazhdonte të ishte e shqetësuar për të dashurin e saj të zemrës edhe ndërsa ishte në shtratin e vdekjes?

Alltun Xhan Hatunia të gjithë pasurinë pas vdekjes ia fali si dhuratë dasme vajzës së Kalifit, e cila më pas do të martohej me burrin e saj. Alltun Xhania ishte një nga gratë e dashuruara më tipike të atyre që sakrifikojnë çdo gjë për të dashurin e zemrës. Dhe ai që qante ditën e varrimit të Alltun Xhanes në qytetin Rej ishte pikërisht burri i saj, sulltani i madh i Shtetit Sekçukas, Turull Beu vetë.